Do poczytania w maju: czy czeka nas koniec świata?
Uderzenie planetoidy w Ziemię to jeden z ulubionych tematów literatury i filmów science-fiction, dlatego warto przygotować się na pytania uczniów o prawdopodobieństwo takiego zdarzenia. Artykuł w majowej „Wiedzy i Życiu” przedstawia obecny stan wiedzy na temat obiektów kosmicznych, które potencjalnie mogą nam zagrażać. Warto polecić go także zainteresowanym uczniom.
W tym samym numerze przeczytamy także fragment książki „Przestrzeń czasu zerowego”, która z punktu widzenia fizyki przedstawia inne zagadnienie znane z fantastyki: tunele czasoprzestrzenne.
Polecamy też stałą rubrykę astronomiczną, tym razem poświęconą przejściu Wenus na tle Słońca, które będzie miało miejsce 6 czerwca tego roku (wspominaliśmy już o nim w zeszłym tygodniu).

Szansa dla zdolnych
Powód 6. Bo podręcznik to nie wszystko
Krajowy Fundusz na rzecz Dzieci to ogólnopolska organizacja od prawie 30 lat zajmująca się m.in. wspieraniem uczniów szczególnie uzdolnionych. Fundusz pomaga swoim podopiecznym w rozwoju zainteresowań, organizując obozy i warsztaty naukowe, na których mogą pracować pod kierunkiem najlepszych specjalistów ze swoich dziedzin. Dla wielu z nich to jedyna szansa na kontakt z naukowcami czy wykonywanie doświadczeń w prawdziwym laboratorium uniwersytetu albo instytutu PAN.
Jeśli mają Państwo bardzo zdolnych uczniów (nie tylko w dziedzinie fizyki), warto zgłosić ich do programu Funduszu. Szczegóły na stronie:
www.fundusz.org »

Następne będzie może za sto lat
A dokładnie za sto pięć. Nie chodzi tu jednak o zaćmienie Słońca, ale o podobne i równie rzadkie zjawisko, jakim jest przejście Wenus na tle naszej gwiazdy. Wiele informacji (w tym niezwykle ważne wskazówki dotyczące bezpieczeństwa obserwacji) znajdziemy na stronie: www.vt2012.astronomia.pl »



Dlaczego „Odkryć fizykę”?
Powód 6. Bo podręcznik to nie wszystko
Nauczyciele, którzy wybiorą książkę „Odkryć fizykę”, skorzystają nie tylko z samego podręcznika.

Dodatkową publikacją dla uczniów będą „Ćwiczenia i zadania”, zawierające wiele zadań o zróżnicowanym stopniu trudności, w tym:
- zadania „Rozwiąż krok po kroku” zawierające szczegółowe wskazówki dla ucznia,
- zadania do rozwiązywania bezpośrednio w książce, polegające np. na uzupełnianiu tabeli lub wykresu,
- zadania nawiązujące do innych dziedzin wiedzy, również humanistycznych,
- ćwiczenia w formie krzyżówek i diagramów z hasłem,

Uczniowie bardziej zainteresowani fizyką będą mogli lepiej przygotować się do zakresu rozszerzonego, korzystając ze zbioru zadań autorstwa B. Mendla i J. Mendla. Zadania będą miały zróżnicowany stopień trudności, znajdziemy wśród nich wiele przykładów wziętych z życia.

Nauczyciel oprócz publikacji przeznaczonych  dla ucznia otrzyma:
- program nauczania wraz z opiniami potrzebnymi do jego zatwierdzenia w szkole, plany wynikowe i inne potrzebne dokumenty,
- multibook, czyli elektroniczną wersję podręcznika wzbogaconą o dodatkowe animacje,  symulacje i ćwiczenia interaktywne,
- książkę dla nauczyciela, zawierającą m.in. wskazówki metodyczne, karty pracy i testy,
- filmy, które w atrakcyjny sposób przedstawiają zjawiska fizyczne i astronomiczne,
- plansze dydaktyczne, dzięki którym pracownia zyska  nowy ciekawszy wygląd, a uczniowie będą mogli się uczyć, spoglądając na barwne plakaty,
- generator sprawdzianów, pozwalający ułożyć pracę klasową z dużej bazy zadań.

Warto zwrócić uwagę na tę ostatnią pomoc. Pozwala ona lepiej dostosować sprawdziany do wymagań panujących  w danej szkole i klasie. Przede wszystkim zaś unikamy sytuacji, w której gotowe sprawdziany „wyciekają” i zostają publikowane przez uczniów w internecie.
Dowiedz się więcej o serii „Odkryć fizykę” »

B. i J. Mendel dla zakresu podstawowego
Wydawnictwo „Nowa Era” przygotowuje do wydania zbiór zadań znanych i cenionych autorów: B. Mendla i J. Mendla. Jest on przeznaczony dla zakresu podstawowego szkoły ponadgimnazjalnej, a w szczególności dla tych pierwszoklasistów, którzy planują kontynuować naukę fizyki w zakresie rozszerzonym.

Zadania będą mieć zróżnicowany stopień trudności. Wiele z nich odwoływać się będzie do otaczającej nas rzeczywistości, w tym do wydarzeń tak aktualnych jak niedawna katastrofa elektrowni w Fukushimie.

„Nature”: nie trzeba się wstydzić za neutrina
Najgłośniejsze zeszłoroczne odkrycie fizyczne – przekroczenie prędkości światła – okazało się pomyłką. „Nature” z 19 kwietnia podaje jednak argumenty, że fizycy nie muszą się wstydzić. Niedoszli odkrywcy przedstawili tak rzetelnie wszystkie wyniki, że inni naukowcy mogli je sprawdzać. I w końcu, w stosunkowo krótkim czasie, sprawa została wyjaśniona przez samych fizyków.
Przesłanie artykułu jest więc następujące – „Naukowcy nie boją się kwestionować nawet najważniejszych idei. Nie boją się poddać publicznemu sprawdzeniu. I nie powinni się bać, że będą w błędzie”.
www.nature.com/nature/journal/v484/n7394/full/484287b.html” »

Pawiany i ortografia
W ostatnim „Science” (a był to 13, a nie 1 kwietnia) ukazał się artykuł, w którym grupa badaczy opisuje, jak nauczyła pawiany rozróżniać słowa napisane poprawnie od słów z błędami. Oczywiście małpy nie wiedziały, co owe napisy znaczą. Raczej nawet nie przypuszczały, że w ogóle coś mogą znaczyć. Dla nauczycieli wszystkich przedmiotów wynikają stąd dwa wnioski. Optymistyczny: każdy może się czegoś nauczyć. Pesymistyczny: nawet gdy uczeń poprawnie rozwiązuje zadanie, wcale nie wiadomo, czy cokolwiek z niego rozumie.

Dlaczego „Odkryć fizykę”?
Powód 5. Bo uczniowie są różni
Nigdy nie dało się nauczyć dokładnie tego samego wszystkich uczniów. Podstawa programowa jest jednakowa dla wszystkich typów szkół ponadgimnazjalnych, ale nie można oczekiwać, aby wszyscy opanowali ją w jednakowym stopniu.
Podręcznik „Odkryć fizykę” napisany jest w sposób zrozumiały dla przeciętnego ucznia. Nie wymagamy także dużych zdolności matematycznych: zadania rozwiązujemy „krok po kroku”, pokonując trudności algebraiczne jedna po drugiej a nie wszystkie na raz.
To jednak nie znaczy, że zapominamy o zdolnych uczniach. Przeznaczone są dla nich trudniejsze, wyraźnie zaznaczone fragmenty m.in. skomplikowane wyprowadzenia wzorów. Mamy także trudne zadania – również wyraźnie oznaczone – zarówno w podręczniku, jak i w publikacji „Ćwiczenia i zadania”. Dzięki temu uczeń mniej zainteresowany przedmiotem łatwo znajdzie podstawowe wiadomości, które powinien opanować, zdolny zaś nie będzie się nudził.
Dowiedz się więcej o serii „Odkryć fizykę” »

Do poczytania w kwietniu
O ambitnym planie przekształcenia Czerwonej Planety w miejsce przyjazne życiu przeczytamy w kwietniowym numerze „Wiedzy i Życia”. Znajdziemy tam także propozycje doświadczeń związanych z rozszerzalnością cieplną oraz – jak zwykle – rubrykę astronomiczną.
W „Świecie Nauki” m.in. o tym, co nas czeka w ciągu najbliższych kilku miliardów lat. No dobrze, nie nas osobiście, ale nasz Wszechświat.
Kilka artykułów astronomicznych, między innymi o tym, jak w przestrzeni kosmicznej powstają diamenty, znajdziemy w kwietniowej „Delcie”. Warto przy okazji przypomnieć, że strona internetowa „Delty” przekształciła się w portal, z którego można korzystać nie tylko na zasadzie czytania jej kolejnych numerów:
www.deltami.edu.pl

Dlaczego „Odkryć fizykę”?
Powód 4: Bo musimy dotrzeć do pokolenia nastawionego na obraz
Do naszych uczniów znacznie więcej informacji dociera w postaci obrazu niż słów. Nie zmienimy tego na 30 lekcjach fizyki. Możemy natomiast wykorzystać to na swoją korzyść. Dlatego właśnie w podręczniku „Odkryć fizykę” tak dużą wagę przyłożyliśmy do strony graficznej.. Za pomocą ilustracji przekazujemy ważne treści merytoryczne. Na przykład gdy paski widmowe połączymy ze schematem przeskoków elektronów, znacznie skuteczniej dotrzemy do wyobraźni uczniów niż za pomocą samego opisu.
Podobnie merytoryczną funkcję pełnią dołączone do podręcznika okulary do widzenia trójwymiarowego. Zwłaszcza w astronomii są zagadnienia, które trudno jest zrozumieć na podstawie opisu lub płaskiego rysunku. Tymczasem nawet uczeń o słabej wyobraźni przestrzennej może zobaczyć przez kolorowe okulary przestrzenną sytuację na stereoskopowym rysunku w podręczniku.
Musimy cały czas pamiętać, że im mniej problemów będą mieli uczniowie z opanowaniem zakresu podstawowego, tym więcej z nich wybierze zakres rozszerzony.
Dowiedz się więcej o serii „Odkryć fizykę” »

Dlaczego „Odkryć fizykę”?
Powód 3: Bo nie korzystamy z wiedzy, której uczniowie nie mają
Treść podręcznika „Odkryć fizykę” jest całkowicie dopasowana do podstawy programowej dla gimnazjum. Nie wymagamy więc np. dodawania sił nierównoległych ani znajomości pojęcia pędu. Przecież nawet uczeń zainteresowany fizyką nie musi znać zagadnień, których go w gimnazjum nie uczono.
Dotyczy to oczywiście także matematyki, która jest niezbędna w wyjaśnianiu zagadnień fizycznych. Mówiąc o okresie połowicznego rozpadu, nie możemy odwoływać się do potęg o ułamkowych wykładnikach, nie mówiąc już o logarytmach. Ale czy to znaczy, że musimy się ograniczyć do zadań, w których mamy do czynienia tylko z całkowitą wielokrotnością czasu połowicznego rozpadu? Okazuje się, że nie musimy. Choć nie rozwiążemy ich rachunkowo, w podręczniku „Odkryć fizykę” pokazujemy, jak można je rozwiązywać graficznie, korzystając z zamieszczonego tam wykresu. Dzięki temu uczniowie mniej zainteresowani mogą ograniczyć się do najprostszych zadań, ale uczniowie bardziej zainteresowani mają coś dla siebie.
Inny dział matematyki, którego tematyki pierwszoklasiści nie poznali w gimnazjum, to trygonometria. Dlatego badając paralaksę ciał niebieskich, nie możemy posłużyć się tangensem – byłby to poważny błąd metodyczny. Na szczęście gwiazdy są tak daleko, że kąt paralaksy jest mniejszy od jednej sekundy i można śmiało zakładać, że odległość jest odwrotnie proporcjonalna do tego kąta. Przybliżenie opiera się na założeniu sin x = x, tym samym, które leży u podstaw wzoru na okres wahadła matematycznego. Gdy wahadło wychyla się nawet o kilka stopni, mówimy, że drgania są małe, tymczasem kąt paralaksy jest jeszcze kilka tysięcy razy mniejszy.
Dowiedz się więcej o serii „Odkryć fizykę” »

Rozstrzygnięcie konkursu „Pojedź do CERN” nastąpiło w dniu 28 marca 2012.
Nazwiska laureatów III edycji konkursu zamieściliśmy na stronie
http://www.nowaera.pl/f-jak-fizyka/konkursy.html

Ekliptyka jak na dłoni
Wszystkie ciała Układu Słonecznego znajdują się w przybliżeniu w jednej płaszczyźnie. Gdy tę płaszczyznę obserwujemy z Ziemi, widzimy ją jako wielkie koło na sferze niebieskiej. To koło zwane jest ekliptyką. Innymi słowy, Księżyc, Słońce i planety zawsze ustawiają się na niebie wzdłuż jednej „prostej”, jeśli za odpowiednik prostej na sferze uznamy najkrótszą drogę łączącą punkty, czyli właśnie łuk wielkiego koła.
Jednak abyśmy mogli bezpośrednio zaobserwować ten fakt, musimy widzieć jednocześnie na niebie przynajmniej trzy ciała Układu Słonecznego. Właśnie w najbliższych dniach mamy taką okazję, i to nawet w wielkich miastach. Jeśli tylko nie będzie chmur, wieczorem nad zachodnim horyzontem zobaczymy dwie bardzo jasne planety. Licząc „z dołu do góry” są to Jowisz i Wenus. Dalej w tę samą stronę znajduje się Księżyc. A jeszcze dalej – Mars, choć jest to już nieco słabsza planeta i przy mocnym oświetleniu miasta możemy go nie zauważyć.
Około 22.00, gdy Jowisz będzie zachodził, po przeciwnej stronie nieba zobaczymy wschodzącego Saturna.
A gdzie jest Słońce? Oczywiście nie zauważymy go po zmroku bezpośrednio, obserwując jednak oświetloną część Księżyca, możemy sobie wyobrazić, gdzie się znajduje – również na ekliptyce.

Dlaczego „Odkryć fizykę”?
Powód 2: Przez astronomię do zakresu rozszerzonego
Wcześniej pisaliśmy, że najlepszą metodą na zachęcenie uczniów do zakresu rozszerzonego  jest ciekawie prowadzony zakres podstawowy. Warto dodać, że ważną rolę ma tutaj do odegrania astronomia, która stanowi ważną część ponadgimnazjalnej fizyki. Nic na to nie poradzimy, że zarówno dla większości uczniów, jak i dla przeciętnego dorosłego, astronomia wydaje się  ciekawsza od „ziemskiej” fizyki. Możemy oczywiście wykorzystać tę naturalną ciekawość  do wzbudzenia zainteresowania całym przedmiotem.
Podręcznik „Odkryć fizykę”, w którym część astronomiczna opracowana jest w niezwykle interesujący i atrakcyjny sposób, z pewnością ułatwi osiągnąć ten cel. Autorka podręcznika, dr Weronika Śliwa, jest nie tylko kierownikiem Nieba Kopernika, czyli planetarium w Centrum Nauki „Kopernik”, lecz także redaktorem „Wiedzy i Życia”, specjalizującym się w popularyzacji astronomii.
Oprócz obowiązkowych zagadnień podręcznik „Odkryć fizykę” zawiera kilka tematów dodatkowych poświęconych astronomii. W jednym z nich  podano wskazówki, jak prowadzić amatorskie obserwacje bez drogiego teleskopu – za pomocą lornetki czy nawet gołym okiem. Dwa inne dotyczą ewolucji gwiazd, a więc wybuchów supernowej czy powstawaniu czarnych dziur. Są to zagadnienia, które interesują każdego, nie tylko miłośników fizyki. A gdy już  omawiane zjawiska wzbudzą zainteresowanie postarajmy się  je podtrzymać  podczas  kolejnych lekcji. Prowadzenie zajęć z pasją i w sposób działający na wyobraźnię ucznia pomoże osiągnąć ten cel, a podręcznik ”Odkryć fizykę” na pewno ułatwi to  zadanie.
Dowiedz się więcej o serii „Odkryć fizykę” »

Na Prima Aprilis: Tachionów nie obsługujemy
Wśród wielu dowcipów fizycznych wiele układa się w serię „Przychodzi ... do baru”. Niektóre z nich trudno przetłumaczyć:

An atom walkes into a bar and says:  ‘I’ve lost an electron’. Bartender asks: ‘Are you sure’? ‘Yes, I’m positive’.

Ale w wielu wypadkach grę słów można oddać po polsku:

Nadprzewodnik wchodzi do baru. Ochroniarze go wyrzucają. Nadprzewodnik nie stawia oporu.

Nieskończenie wielu matematyków wchodzi do baru. Pierwszy zamawia pół litra piwa. Drugi zamawia ćwierć litra piwa. Trzeci zamawia jedną ósmą litra piwa. Barman ma dosyć i nalewa wszystkim dwa litry na spółkę.

Argon przychodzi do baru. Barman mówi: „Nie obsługujemy gazów szlachetnych”. Argon nie reaguje.

Neutrino wchodzi do baru. Barman mówi: „Nie obsługujemy neutrin”. Na to neutrino: „Ja tylko przelotem”.

I nasz ulubiony:

Tachion wychodzi z baru. Barman mówi: „Nie obsługujemy tachionów”. Tachion wchodzi do baru.

Dlaczego „Odkryć fizykę”?
Powód 1. Bo uczniów trzeba zachęcić
Od nowego roku szkolnego obowiązkowe nauczanie większości przedmiotów, w tym fizyki, zakończy się po pierwszej klasie szkoły ponadgimnazjalnej. Później uczeń może wybrać zakres rozszerzony i uczyć się danego przedmiotu 4¬5 godzin w tygodniu albo go nie wybrać i nie uczyć się wcale.

Jeśli zakres rozszerzony z fizyki wybierze zbyt mało osób, w pierwszej kolejności odczują to nauczyciele fizyki, w drugiej – uczniowie, którzy nie będą mogli znaleźć pracy po politologii czy kulturoznawstwie, w trzeciej zaś – państwo, któremu zabraknie w przyszłości inżynierów. Musimy więc zachęcić młodzież do wyboru fizyki w zakresie rozszerzonym.
Dowiedz się więcej o serii „Odkryć fizykę” »

Najlepszą reklamą zakresu rozszerzonego jest ciekawa fizyka w zakresie podstawowym.
W ciekawym nauczaniu pomoże Państwu podręcznik „Odkryć fizykę”. Zrozumiały język, przykłady z codziennego życia, prosto wyjaśnione sposoby rozwiązywania zadań obliczeniowych, atrakcyjna szata graficzna – wszystko to pomoże zachęcić uczniów do wyboru przedmiotu.

Podręcznik „Odkryć fizykę” zawiera reklamy fizyki zachęcające do wyboru zakresu rozszerzonego. Trzy atrakcyjne graficznie rozkładówki pokazują, że:
- fizyka przydaje się nie tylko fizykom – jej znajomość potrzebna jest np. lekarzom, architektom, a nawet ekonomistom,
- nawet na co dzień obserwujemy wiele zjawisk, które wyjaśni dopiero fizyka w zakresie rozszerzonym, jak np. jazda motocyklem na jednym kole,
- aby odnieść sukces w swojej dziedzinie, szeroka wiedza z fizyki jest niezbędna – np. Mateusz Kusznierewicz wyjaśnia, że bez znajomości fizyki nie zdobyłby złotego medalu na olimpiadzie.
Dowiedz się więcej »

Komputer z krwi i kości?
Immunoglobuliny G to jedne z najważniejszych przeciwciał w organizmie człowieka. Stanowią one istotną część osocza krwi. Jednak w „Nature nanotechnology” ukazał się niedawno artykuł opisujący zupełnie inne zastosowanie tych samych cząsteczek. Otóż zamiast bronić organizmu mogą one pełnić funkcję tranzystorów.
Sama idea wykorzystania cząsteczek organicznych w elektronice nie jest nowa. Jednak przez lata nikt nie umiał ani skutecznie podłączyć przewodów do cząsteczki, ani zapewnić stabilności tak wykonanego elementu. Dopiero teraz chińscy badacze pod mikroskopem sił atomowych dołączyli do trzech końców cząsteczki (która ma kształt litery Y) nanocząsteczki złota o średnicy 5 nm, a za ich pośrednictwem – złote elektrody.
Otrzymany tranzystor nie tylko spełnia swoją funkcję, ale też, po odpowiedniej modyfikacji, może służyć jako fototranzystor.
Obecną sytuację możemy porównać do roku 1947, gdy wynaleziono tranzystor, ale do rozwiązania pozostało wiele problemów technicznych. Jak wiadomo, niewiele ponad 20 lat później powstał pierwszy mikroprocesor. Czy postęp w elektronice organicznej będzie równie szybki? To się jeszcze okaże.


Podręcznik dla zakresu podstawowego w druku
Tymczasem podręcznik „Odkryć fizykę” dla zakresu podstawowego jest już dopuszczony przez MEN do użytku szkolnego. W tej chwili trwa druk jego ostatecznej, zatwierdzonej wersji. Ci z Państwa, którzy zapoznali się z jego wcześniejszą wersją, na pewno nie będą zawiedzeni: zmiany nie są duże. Co więcej, czeka Państwa kilka miłych niespodzianek.
Dowiedz się więcej »

Jak to działa?
Wielu uczniów swoją przygodę z fizyką zaczyna od zainteresowania techniką. Gdy zastanawiamy się, jak działają różne urządzenia, prędzej czy później dochodzimy do praw fizyki leżących u podstaw ich działania. Dlatego warto polecić uczniom (a także samemu poznać) stronę:
www.engineerguy.com/index.htm
Znajdziemy tam filmy przedstawiające budowę i działanie różnych urządzeń, od kserografu (na zdjęciu) do włókna żarówki.

Nie tylko o energetyce jądrowej
Warto zaglądać także na portal czasopisma „Delta”:
www.deltami.edu.pl
Obecnie znajdziemy tam m.in. artykuł na temat energetyki jądrowej, który może zainteresować także uczniów.