Nauczyciele wychowania przedszkolnego korzystający z pakietów „Entliczek, pentliczek” mają od niedawna do dyspozycji nowy, niezwykle interesujący program „Ku dziecku” autorstwa Barbary Bilewicz-Kuźni i Teresy Parczewskiej. Autorki pokusiły się o stworzenie całościowego, nowoczesnego programu edukacji przedszkolnej zapewniającego wszechstronny rozwój dziecka… i zrealizowały swój plan doskonale. Świadczy o tym prestiżowa nagroda, jaką „Ku dziecku” otrzymało w konkursie MEN na najlepszy program wychowania przedszkolnego. Przyjrzyjmy się bliżej osobom autorek oraz założeniom i rozwiązaniom, które sprawiły, że ich propozycja jest tak udana.

Sukces wynika z doświadczenia

„Ku dziecku” to wspólne dzieło dwóch uznanych autorek. Barbara Bilewicz-Kuźnia jest doktorem nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki, pracuje jako adiunkt w Zakładzie Pedagogiki Przedszkolnej Instytutu Pedagogiki UMCS w Lublinie. Tworzy i realizuje szkolenia i kursy doskonalące dla nauczycieli, konsultuje programy edukacyjne w TVP Lublin, jest autorką programu stymulowania rozwoju zdolności twórczych dzieci sześcioletnich i wielu artykułów naukowych.

Z tej samej lubelskiej uczelni pochodzi Teresa Parczewska. Dała się poznać jako autorka monografii „Metody aktywizujące w edukacji przyrodniczej uczniów klas I–III” i podręcznika „Edukacja ekologiczna w przedszkolu. Wybrane zagadnienia” oraz licznych artykułów. Ponadto jest członkiem Zespołu Edukacji Elementarnej PAN, Akademickiego Seminarium Edukacji Dziecka przy UAM w Poznaniu i Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego oraz ekspertem Komisji Kwalifikacyjnej przy Kuratorium Oświaty w Lublinie.

Jak można się było spodziewać, współpraca autorek reprezentujących tak wysoki poziom wiedzy, doświadczenia i intuicji pedagogicznej przyniosła rezultat oferujący nową jakość wśród dostępnych na polskim rynku programów wychowania przedszkolnego. Co ciekawe, program jest przeznaczony do pracy z dziećmi będącymi na różnych ścieżkach rozwoju: od dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych, poprzez dzieci rozwijające się prawidłowo i harmonijnie, po dzieci o ponadprzeciętnych wymaganiach edukacyjnych i wychowawczych.

Z takim programem chce się pracować

Jak mówią autorki, ich zamierzeniem było „stworzenie programu, który pozostawia nauczycielowi i dzieciom dużą autonomię oraz jest środkiem wielopłaszczyznowej stymulacji aktywności.” Dlatego treści zawarte w programie „Ku dziecku” zachęcają nauczyciela do pracy opartej na działaniu, indywidualizacji i różnicowaniu (zarówno sposobów pracy, jak i efektów końcowych) we wszystkich obszarach: społecznym, emocjonalnym, poznawczym i fizycznym. Program akcentuje wspieranie rozwoju dziecka, umożliwianie zaspokajania jego aktualnych potrzeb oraz dostosowywanie zadań do rozpoznanego poziomu rozwojowego. Zgodnie z intencją programu i jego podstawą teoretyczną, jaką jest teoria konstruktywizmu oraz koncepcja inteligencji wielorakich Howarda Gardnera, dzieci, podejmując zadania, kierują się osobistymi motywami i potrzebami, mają swobodę w wyborze zadań (rodzaju, czasu trwania, partnera) oraz rozumieją użyteczność celu działania.

Program opiera się na założeniu, że nie wszystkie dzieci mają takie same zainteresowania i zdolności, jak również nie wszyscy nauczyciele uczą w ten sam sposób. Dlatego też należy uwzględniać różnice indywidualne między dziećmi, dostrzegalne w praktyce edukacyjnej już na pierwszym szczeblu edukacji, czyli w edukacji przedszkolnej, wykorzystując przy tym współczesne osiągnięcia psychopedagogiczne. Zgodnie z teorią H. Gardnera wczesne ustalenie uzdolnień może bardzo pomóc w doborze doświadczeń korzystnych dla dziecka, ale równie ważne jest ustalenie jego słabych punktów.

Podstawową metodą badawczą, pozwalającą nauczycielowi przeprowadzać diagnozę edukacyjną, jest obserwacja, a pomocnym narzędziem badawczym – umieszczony w programie „Kwestionariusz zdolności i osiągnięć dziecka”. Do programu dołączono również inne narzędzia badawcze, konstrukcji własnej, zawarte w aneksie, które pomogą nauczycielowi w bardziej wnikliwej diagnozie zdolności, zainteresowań i osiągnięć dziecka. Podano także przykłady narzędzi standaryzowanych wraz z bibliografią.

Świeże spojrzenie na wychowanie przedszkolne

Podstawą teoretyczną programu „Ku dziecku” jest koncepcja inteligencji wielorakich Howarda Gardnera, z której wynikają praktyczne cele edukacji: kształcenie i wychowanie skoncentrowane na jednostce, jej zdolnościach i zainteresowaniach oraz konstruktywizm jako teoria wiedzy, poznawania i uczenia się.

W świetle teorii H. Gardnera ludzie różnią się między sobą profilem inteligencji, mającej strukturę złożoną, wieloraką, zaś jej różne aspekty ujawniają się w procesie rozwiązywania problemów. Za podstawę przyjmuje się istnienie u każdej jednostki wielu różnych inteligencji, które w tym programie  są określane mianem zdolności. Wyróżnia się zdolności: słowno-językowe (lingwistyczne), wizualno-przestrzenne, muzyczne, cielesno-kinestetyczne, logiczno-matematyczne, interpersonalne, intrapersonalne, przyrodnicze oraz egzystencjalne. Dzieci rozwijają te umiejętności wchodząc w spontaniczne interakcje z otaczającym światem, zauważają i odbierają różne formy informacji kulturowych, mają przy tym odmienne potrzeby i przystosowują treść przekazów do różnych struktur motywacyjnych i poznawczych, dlatego też w procesie edukacyjnym należy brać pod uwagę te czynniki rozwojowe.

W przedszkolu i pierwszych klasach szkoły podstawowej nauczanie powinno być skoncentrowane na odkrywaniu przez dziecko własnych predyspozycji i rozwijanie różnych rodzajów inteligencji. Edukacja powinna być zorganizowana w taki sposób, by nauczyciele mogli jak najlepiej poznać, zrozumieć i pomóc rozwinąć możliwości dziecka. Gdy nauczyciel oceni te możliwości, istotne jest również poznanie jego stylu poznawczego lub stylu działania, dlatego też niebagatelna jest organizacja przestrzeni edukacyjnej, bogatej w inspirujące i absorbujące uwagę materiały.

W programie „Ku dziecku” pojęcie inteligencji wielorakich zostało zastąpione terminami zdolność oraz zainteresowanie. To świadome zamierzenie, a jego celem jest budowanie w opinii nauczycieli i rodziców pozytywnej, rozleglejszej konotacji pojęcia „inteligencja”. Ideą przewodnią i filozofią programu jest dostrzeganie w dziecku wszystkich jego osiągnięć, szerokie, wielopłaszczyznowe spojrzenie i interpretacja jego rozwoju, oraz poszanowanie dla indywidualności dziecka. Ważne jest, by patrzeć na dziecko i jego rozwój wieloaspektowo, uwzględniając aktywność w sferze fizycznej, poznawczej, emocjonalnej i społecznej.

Na koniec warto przypomnieć, że pakietem rekomendowanym do realizacji programu „Ku dziecku” jest „Entliczek, pentliczek” wydawnictwa Nowa Era.