Dolina Rospudy - czy istnieje złoty środek?

	Zaktualizuj Flash Player Aby zobaczyć animację potrzebujesz najnowszej wtyczki Flash.


	Dolina Rospudy – czy istnieje złoty środek? Konflikt między mieszkańcami Augustowa a ekologami, dotyczący projektu budowy obwodnicy przez dolinę Rospudy, podzielił ludzi w całej Polsce. Jedni uważają, że racja leży po stronie ekologów, inni, że słuszność mają zwolennicy budowy drogi. Czy istnieje rozwiązanie pozwalające spełnić żądania obu stron?

istoria projektu sięga połowy lat dziewięćdziesiątych XX w., kiedy to w związku ze zwiększającym się ruchem samochodowym, władze Augustowa podjęły decyzję o budowie obwodnicy wokół miasta. Zakładano, że w przyszłości stanie się ona elementem Via Baltica – drogi szybkiego ruchu łączącej Helsinki z Warszawą. Spośród przestawionych wówczas koncepcji wybrano tę, dzięki której obwodnica była najkrótsza, przecinała lasy na stosunkowo niewielkim odcinku, przebiegała przez najmniejszą liczbę gospodarstw oraz pokrywała się z istniejącym systemem dróg. W wariancie tym przewidziano przecięcie doliny Rospudy w dolnym biegu rzeki za pomocą estakady o długości 516 m, opartej na 10 słupach nośnych. Planowana lokalizacja trasy od początku budziła zastrzeżenia zarówno organizacji ekologicznych, jak i ekspertów. Mimo to przez kolejne lata trwało opracowywanie szczegółów przedsięwzięcia, uzyskiwanie opinii specjalistów oraz wykup ziemi pod budowę drogi. Wreszcie, 9 lutego 2007 r., wojewoda podlaski wydał zezwolenie na rozpoczęcie budowy. Decyzja ta wywołała gwałtowne protesty ekologów, a także upomnienia ze strony Komisji Europejskiej. Jednak prac nad budową nie przerwano. Obecnie realne jest nałożenie na Polskę przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości drastycznych kar za łamanie unijnych przepisów dotyczących ochrony środowiska. Czy słusznie? Chcąc wydać sprawiedliwy osąd, trzeba poznać argumenty obu stron.

Dolina Rospudy to niezwykle cenny obszar przyrodniczy. Na jej terenie znajdują się jedyne w Polsce torfowiska nietknięte ręką człowieka. Występuje tam ponad 30 gatunków roślin objętych ścisłą ochroną, m.in. owadożerna rosiczka okrągłolistna, lilia złotogłów oraz 19 gatunków storczyków. Jednym z nich jest miodokwiat krzyżowy, którego ostatnie stanowisko w Polsce znajduje się właśnie w dolinie Rospudy. Żyje tam również 19 gatunków ptaków zagrożonych wyginięciem, w tym orzeł bielik, dzięcioł białogrzbiety, bocian czarny i orlik krzykliwy. Aby zapewnić im warunki do życia i rozrodu, wokół ich gniazd wyznacza się specjalne strefy ochronne. Dolina stanowi również korytarz migracyjny – drogę, którą duże ssaki, np. wilki i jelenie, przedostają się z Puszczy Augustowskiej do lasów położonych na zachód od niej. Z tych względów w 2004 r. włączono ją do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków. Wcześniej (w 1989 r.) ustanowiono ją obszarem chronionego krajobrazu, strefą ciszy (1991 r.) oraz włączono do systemu ochrony obiektów przyrodniczych Zielone Płuca Polski (1994 r.). Na terenie doliny projektuje się również stworzenie torfowiskowego rezerwatu przyrody. Dlaczego więc przez te obszary miałaby przebiegać ruchliwa droga?

Budowa obwodnicy jest koniecznością. Obecnie, według danych Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA), drogą krajową nr 8 przez Augustów przejeżdża półtora miliona ciężkich pojazdów rocznie. Stanowią one duże zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców Augustowa. Rosnący ruch samochodowy powoduje, że miasto traci znaczenie jako uzdrowisko i ośrodek turystyczny. Problemy te rozwiązałaby budowa obwodnicy, ale co z doliną Rospudy? Zdaniem specjalistów odpowiedzialnych za budowę autostrady, podpory podtrzymujące estakadę byłyby wwiercane w grunt, a nie wbijane, co uchroniłoby torfowisko przed zakłóceniem stosunków wodnych i, tym samym, zniszczeniem roślinności. Pod estakadą istniałaby też przestrzeń, którą zwierzęta mogłyby się przemieszczać. Według danych GDDKiA, obwodnica przebiegałaby z daleka od stanowisk zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. W zamian za naruszenie obszarów chronionych przewidziano wykupienie około 1300 hektarów terenu, który będzie przeznaczony na tzw. kompensatę przyrodniczą. W jej ramach planowane jest posadzenie około miliona drzew i wykonanie 26 oczek oraz dwóch dużych zbiorników wodnych.

Argumenty te nie przekonują jednak przeciwników obecnego projektu. Twierdzą oni, że budowa estakady na podmokłym i niestabilnym gruncie napotka na liczne problemy. Ich rozwiązanie pociągnie za sobą wzrost kosztów i zmniejszy szansę dotrzymania terminu ukończenia prac. Członkowie Państwowej Rady Ochrony Przyrody oraz licznych pozarządowych organizacji ekologicznych są zdania, że obecny projekt łamie krajowe oraz unijne przepisy dotyczące ochrony środowiska, gdyż zakłada budowę na obszarach zaliczonych do sieci Natura 2000. Taką samą opinię wydała Komisja Europejska, która za naruszenie tych terenów grozi Polsce nałożeniem kar wynoszących kilkanaście tysięcy euro za każdy dzień niedostosowania się do przepisów. Zdaniem wielu specjalistów zajmujących się ornitologią i roślinnością torfowisk, realizacja obecnego projektu może poczynić duże szkody w środowisku. Podczas budowy obwodnicy naruszonych zostanie około 40 stref ochronnych wokół gniazd, gdzie prawnie zabronione jest wykonywanie prac szkodzących ptakom. Hałas prawdopodobnie zmusi ptaki do opuszczenia siedlisk. Prace prowadzone z użyciem ciężkiego sprzętu, a także odwodnienie terenu budowy mogą przyczynić się do zaniku roślinności, a tym samym do zachwiania równowagi biologicznej doliny. Ponadto uważa się, że niemożliwe jest wykonanie głębokich na kilkanaście metrów wykopów pod fundamenty słupów nośnych bez zakłócenia równowagi wodnej torfowiska. Również kompensata przyrodnicza nie jest w tym przypadku możliwa, gdyż nie chodzi o zachowanie ogólnej powierzchni lasu, lecz określonego ekosystemu, a tym samym siedlisk gatunków objętych ochroną i nierzadko zagrożonych wyginięciem.

Zdaniem ekologów, dolinę Rospudy może uratować alternatywny projekt opracowany przez Stowarzyszenie Integracji Stołecznej Komunikacji (SISKOM). Zakłada on przecięcie rzeki we wsi Chodorki, w górnym biegu Rospudy i połączenie obwodnic Augustowa oraz Suwałk. Rozwiązanie to zmniejszyłoby łączną długość tych dróg, a to oznacza obniżenie kosztów budowy. Na pewnym odcinku obwodnica Augustowa przebiegałaby wzdłuż linii wysokiego napięcia, gdzie gospodarstwa są nieliczne. Pozwoliłoby to ograniczyć konflikty z mieszkańcami regionu, które zawsze pojawiają się przy tego typu inwestycjach. Projekt SISKOM zakłada ominięcie obszarów sieci Natura 2000. Stanowiska chronionych gatunków pozostałyby więc nienaruszone, realizacja projektu byłaby w pełni zgodna z prawem, a kompensata przyrodnicza przestałaby być potrzebna. Wariant ten ma jednak wady. Przygotowanie szczegółów realizacji projektu i wykup gruntów to konieczność odłożenia budowy o następne lata, na co nie zgadzają się mieszkańcy Augustowa. W projekcie założono przeprowadzenie drogi przez kilka dużych wsi i naruszenie kilku korytarzy ekologicznych, którymi zwierzęta mogą przedostawać się pomiędzy obszarami sieci Natura 2000. Jednak zwolennicy wariantu opracowanego przez SISKOM uważają, że dzięki niemu obwodnica przebiegnie przez mniej wartościowe przyrodniczo tereny i przetnie obszary chronione tylko na odcinku ośmiuset metrów, a nie sześciu kilometrów, jak miałoby to miejsce w przypadku projektu zatwierdzonego przez GDDKiA.

Zastanawiając się, która ze stron ma rację, pamiętajmy, że ważne są nie tylko doraźne, ale także długotrwałe korzyści. Ważnym argumentem przemawiającym za istniejącym projektem jest czas – budowę obwodnicy można zacząć natychmiast. Nie należy jednak zapominać, że magnesem przyciągającym turystów do Augustowa jest niezniszczona przez człowieka przyroda, zatem w interesie mieszkańców miasta leży jak najmniejsza ingerencja w środowisko. Wydaje się, że najlepszym rozwiązaniem jest ponowne rozpatrzenie dostępnych wariantów, by ostatecznie zdecydować, który z nich przynosi najwięcej korzyści. Zajmie to trochę czasu, ale niezależnie od przyjętego projektu budowa i tak będzie trwać kilka lat. Co zrobić, by przez ten czas mieszkańcom Augustowa łatwiej było znosić ruch ciężkich pojazdów?

Na początek należy rozwiązać problem ich bezpieczeństwa, instalując w mieście sygnalizację świetlną. Obecnie brakuje jej nawet w pobliżu szkół i dużych osiedli, co bez wątpienia przyczynia się do większej liczby wypadków. Niezależnie od wybranego projektu, hałas jeszcze przez kilka lat będzie zakłócał spokój mieszkańców Augustowa, ale po zainstalowaniu sygnalizacji z pewnością zmniejszy się liczba śmiertelnych ofiar wypadków drogowych, a mieszkańcy poczują się bezpieczniej.

Marek Czowgan

Źródła:
• Opinia w sprawie oddziaływania obwodnicy Augustowa na środowisko przyrodnicze projektowanego rezerwatu „Rospuda”, dr Wojciech Adamowski (Białowieska Stacja Geobotaniczna UW)
http://www.pracownia.org.pl/prac/index.php?d=dzialania&e=artykuly&idm=118&id=93
• Stanowisko Państwowej Rady Ochrony Przyrody odnośnie odwołań ekologicznych organizacji pozarządowych od decyzji wydanych przez Wojewodę Podlaskiego w sprawie inwestycji w ciągu dróg krajowych (nr 8 i 19) z dn. 30 listopada 2005 i późniejsze
www.mos.gov.pl/prop/stanowiska_opinie/20053011_viabaltica.pdf
• Ocena oddziaływania projektowanej obwodnicy Augustowa na awifaunę lęgową – raport z inwentaryzacji ornitologicznej wykonanej w lipcu 2005 r. przez E. Pugacewicza i T. Tumiela (Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków)
http://www.pracownia.org.pl/data//ptaki.doc
• Opinie i stanowiska ekspertów udostępnione na stronie stowarzyszenia „Pracownia na rzecz Wszystkich Istot”
http://www.pracownia.org.pl/prac/index.php?d=dzialania&e=artykuly&idm=118&id=442
• Dane udostępnione przez SISKOM na oficjalnej stronie internetowej
http://www.siskom.waw.pl/siskom-dzialania-rospuda.htm
• Dane udostępnione przez GDDKiA na oficjalnej stronie internetowej
http://www.gddkia.gov.pl/article/raporty_i_analizy/obwodnica_augustowa/
http://www.gddkia.gov.pl/article/oddzialy/gddkia_bialystok/obwodnica_augustowa/index.php/

Najnowsze publikacje