Rewolucja w układzie słonecznym - Wydawnictwo Nowa Era

Rewolucja w Układzie Słonecznym

Jeżeli ktoś obudził się w słoneczny, czwartkowy poranek, 24 sierpnia 2006 roku, z przeczuciem, że wydarzy się coś ważnego, nie pomylił się. Tego dnia okazało się bowiem, że Układ Słoneczny liczy już nie 9, lecz tylko 8 planet. Jak doszło do tak rewolucyjnej zmiany?

yskusja nad tym, które ciała niebieskie należy uznawać za planety toczyła się wśród astronomów od dawna. Najwięcej kontrowersji budził, odkryty w 1930 r. przez Clyde'a Tombaugha, Pluton. Zdaniem niektórych naukowców, nie powinien być on zaliczany do planet ze względu na niewielkie rozmiary (jest mniejszy od Księżyca; jego średnica równikowa wynosi 2,2 tys. km, podczas gdy Księżyca – 3,5 tys. km). Ich wątpliwości budziły też kształt i nachylenie orbity Plutona. Jest ona znacznie wydłużona i nachylona, w wyniku czego co jakiś czas Pluton znajduje się bliżej Słońca niż Neptun. Z tego względu badacze ci skłonni byli traktować Plutona jako jedną z dużych planetoid, krążących na peryferiach Układu Słonecznego, w tzw. pasie Kuipera.

Zwolennicy Plutona jako planety podkreślali natomiast, że jest on znacznie większy od pozostałych planetoid oraz ma naturalnego satelitę, Charona. Ważny i – jak się okazało – decydujący argument w dyskusji pojawił się dość nieoczekiwanie, w styczniu 2005 r. Wówczas to w kalifornijskim Obserwatorium Palomar grupa astronomów (Michael Brown, Chadwick Trujillo i David Rabinowitz) odkryła za Plutonem kulisty obiekt krążący wokół Słońca, którego średnica była większa od średnicy Plutona. Jak się okazało, nowo odkryte ciało niebieskie posiada również swój księżyc. Obiektowi temu nadano początkowo nazwę Xena (lub 2003UB313), potem zaś Eris. Dalsze badania pozwoliły ustalić, że Eris obiega Słońce po bardzo nachylonej orbicie, w czasie około 560 lat.

W świetle tego odkrycia, pojawiły się głosy za tym, by Eris, a nawet wielu innym mniejszym obiektom krążącym wokół Słońca nadać status planety lub – zdegradować Plutona. Na nowo odżyło zatem pytanie: jakie ciała niebieskie uznajemy za planety? Odpowiedzi na nie musieli udzielić uczestnicy sympozjum Międzynarodowej Unii Astronomicznej (International Astronomical Union – IAU), które odbyło się w sierpniu br. w Pradze. Po kilkudniowej, burzliwej dyskusji, 24 sierpnia przyjęto rezolucję definiującą obiekty znajdujące się w Układzie Słonecznym. Zgodnie z nią, planeta to ciało niebieskie, które:

Artystyczna wizja Eris oraz jej księżyca Dysnomii. W oddali widoczne Słońce. (NASA/ESA)

1. krąży wokół Słońca,
2. posiada wystarczającą masę, aby dzięki sile grawitacji osiągnąć kształt kulisty (lub prawie kulisty),
3. oczyściło sąsiedztwo swojej orbity z innych obiektów.
Ciałom niebieskim, które nie spełniają trzeciego warunku i jednocześnie nie są księżycami nadano nazwę planet karłowatych. Pozostałe ciała niebieskie, które krążą wokół Słońca i nie są księżycami określane są mianem małych ciał Układu Słonecznego. Do tej grupy zaliczane są wszystkie niekuliste planetoidy, komety oraz inne ciała niebędące księżycami.

Przyjęcie powyższych ustaleń spowodowało zdegradowanie Plutona, który nie spełniał trzeciego warunku z nowej definicji planety, do grupy planet karłowatych. Znalazły się w niej również Eris oraz Ceres – największa dotychczas odkryta planetoida w pasie asteroid pomiędzy orbitą Marsa a Jowisza. Jednocześnie w czasie sympozjum podkreślono, że do grona planet karłowatych kandyduje obecnie kilkadziesiąt innych obiektów Układu Słonecznego. W związku z wprowadzonymi zmianami, Układ Słoneczny tworzy obecnie 8 planet. Są to: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun.

Za najlepszy komentarz do podjętych przez IAU decyzji mogą posłużyć słowa dr. Michaela Browna, który po sympozjum stwierdził: „Jestem oczywiście zawiedziony, że Eris nie będzie 10 planetą Układu Słonecznego, ale zdecydowanie popieram odważne i jednocześnie trudne decyzje IAU. Z naukowego punktu widzenia postąpiono słusznie, wykonując duży krok naprzód w dziedzinie astronomii”.

Dawid Szczypiński