Skuteczne wdrażanie zmian w szkole – innowacje w edukacji

Skuteczne wdrażanie zmian w szkole to proces, w którym powinna uczestniczyć cała społeczność szkolna. Fot. Shutterstock

Świat wokół nas nieustannie się zmienia, a my staramy się za nim nadążyć i dopasować do nowych warunków. Nie trzeba być socjologiem, by dostrzec, jak bardzo różnią się od siebie kolejne pokolenia. Wydaje się oczywiste, że młodzi ludzie, którzy wkraczają dzisiaj w dorosłe życie, nie mogą być wyposażeni w ten sam zestaw kompetencji, co ich rodzice wiele lat temu. Konieczne są innowacje w edukacji, by szkoła lepiej odpowiadała potrzebom uczniów. Jednak skuteczne wdrażanie zmian to proces wymagający zaangażowania od całej społeczności szkolnej.

Myśl o wprowadzeniu zmian często wywołuje niechęć, sprzeciw i obawę. Skoro placówka działa, jak należy, to po co nowe rozwiązania, których realizacja wymaga czasu i wysiłku i które mogą zaburzyć dotychczasowe funkcjonowanie? A jednak obowiązujący dzisiaj model nauczania opierający się na metodzie podawczej i odtwarzaniu wiedzy nie przygotuje dzieci i młodzieży do życia w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości. Coraz więcej mówi się o tym, że niezbędne są innowacje w edukacji. Zatem jakie zmiany wprowadzić w szkole i jak zrobić to skutecznie, by mogła ona realizować swój cel?

Jakie zmiany w szkole? Od drobnych działań do wielkich wyzwań

Choć nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę, każdy nauczyciel ma wpływ na działanie szkoły, nie tylko na metodę nauczania, lecz także na atmosferę w klasie, relacje w gronie pedagogicznym, motywowanie uczniów do pracy, atrakcyjność form przekazu itp. Może więc sporo zdziałać na różnych polach, choć powinien pamiętać, że nie da się wprowadzić wielu zmian jednocześnie. Często wdrażanie zmian w szkole zaczyna się od drobnych działań, takich jak poprawa komunikacji, lepsza współpraca między nauczycielami, realizacja ciekawego projektu czy angażowanie uczniów i nauczycieli do tworzenia wydarzeń szkolnych. Obszary, które wciąż można udoskonalać we współczesnej szkole, to między innymi:

  • podejście do ucznia,
  • rozwijanie umiejętności aktywnego uczenia się,
  • rozwijanie kompetencji pozwalających odnieść sukces w życiu osobistym i zawodowym,
  • nauka współpracy,
  • dopasowanie metod nauczania do indywidualnych potrzeb, zainteresowań i talentów ucznia,
  • współpraca szkoły z rodzicami i partnerami z zewnątrz.

Innowacje w edukacji i ich rodzaje

Prawo oświatowe przewiduje stosowanie w procesie kształcenia innowacyjnych rozwiązań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, a także realizację eksperymentów pedagogicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1148 z późn. zm.). Wspomniane innowacje w edukacji to sposób na planowe wprowadzenie zmian, których celem jest rozwijanie kompetencji i wiedzy uczniów.

Jakie mogą być innowacje?

INNOWACJE PEDAGOGICZNE to zmiany, które poprawiają funkcjonowanie szkoły i usprawniają realizację programu nauczania. Innowacje w zakresie programu i metodyki pozwalają lepiej dostosować treści i metody nauczania do możliwości uczniów. Z kolei innowacje w organizacji pracy placówki sprawiają, że młodsi i starsi uczniowie mogą znaleźć w szkole przestrzeń do rozwoju przez naukę i zabawę.

  1. Innowacje programowe – nauczyciel może realizować gotowy program nauczania, ale także wprowadzić do niego własne modyfikacje lub przygotować program autorski; warto pamiętać, że programy zmodyfikowany i autorski w większym stopniu będą odpowiadać potrzebom konkretnej grupy uczniów i możliwościom danej szkoły.
  2. Innowacje metodyczne – nauczyciel sam wybiera metody pracy, które – jego zdaniem – najlepiej aktywizują uczniów, uczą myślenia, kreatywności i samodzielności w rozwiązywaniu problemów (projekty, warsztaty, pracownie tematyczne, spotkania, wykorzystanie nowoczesnych technologii).
  3. Innowacje organizacyjne mogą być bardzo różne i dotyczyć między innymi:
  • organizacji przestrzeni w szkole, na przykład wydzielenia miejsc do pracy zespołowej i indywidualnej oraz ułatwienia dostępu do terenów zielonych,
  • uzupełnienia lekcji o warsztaty dla uczniów i rodziców, a także o ciekawe zajęcia pozalekcyjne,
  • innej organizacji czasu przez wydłużenie lub skrócenie lekcji, wprowadzenie bloków tematycznych, pracę bez dzwonków.

EKSPERYMENTY PEDAGOGICZNE polegają na modyfikowaniu istniejących lub wdrażaniu nowatorskich rozwiązań programowych, metodycznych, organizacyjnych i wychowawczych przez:

  • zatrudnianie osób o innych kwalifikacjach niż te wymagane od nauczycieli,
  • rozszerzanie podstawy programowej,
  • zmianę liczby godzin przewidzianych dla poszczególnych zajęć,
  • zmianę zasad oceniania uczniów.

Warto pamiętać, że choć innowacje i eksperymenty pedagogiczne mają ten sam cel – wprowadzenie nowych rozwiązań – to wdrażanie tych drugich wymaga zastosowania procedur określonych w prawie oświatowym. 

Nauczyciel – innowator. Co to znaczy?


Tempo zmian, które zachodzą wokół nas, jest tak duże, że niełatwo być na bieżąco. Wielu nauczycieli stara się jednak sprostać temu wyzwaniu i znaleźć wspólny język z dziećmi, a także przygotować je na zmieniający się świat. Ich postawa, reakcja na zmiany i podejście do uczniów sprawiają, że można ich nazwać innowatorami, ponieważ:

  • obserwują zmiany zachodzące wokół i potrafią dopasować metody swojej pracy do nowych warunków oraz do oczekiwań i potrzeb uczniów,
  • cenią kreatywność swoich podopiecznych, starają się ją rozwijać i wykorzystywać w czasie lekcji; do każdego ucznia podchodzą indywidualnie,
  • śmiało podejmują nowe wyzwania i chętnie się uczą, także na błędach; taka postawa skłania uczniów do naśladowania i sprawia, że nie boją się nowych zadań i związanego z nimi ryzyka porażki.

Zarządzanie zmianą. Dyrektor szkoły jako lider

Skuteczne wdrażanie zmian w szkole, bez względu na ich charakter, nie jest możliwe bez dyrektora, który jako lider jest osobą odpowiedzialną za zarządzanie zmianą. Oznacza to, że z jednej strony będzie umiał przekonać nauczycieli do swojej wizji i zarazić ich entuzjazmem, a z drugiej – pozostanie otwarty na ich pomysły i konstruktywne uwagi na każdym etapie wprowadzania nowych rozwiązań. Dobry dyrektor powinien:

  • znać potrzeby nauczycieli i problemy uczniów,
  • zachęcać do dialogu,
  • zjednywać sojuszników dla programu zmian,
  • wspólnie z gronem nauczycieli formułować cele, ustalać priorytety i kolejność działań,
  • być nastawiony na cel i przez cały czas wdrażania zmian motywować zespół do pracy,
  • wspierać nauczycieli, uczniów i rodziców,
  • tworzyć nowoczesny zespół fachowców i zapewniać im możliwość rozwoju oraz poczucie bezpieczeństwa,
  • postrzegać szkołę jako miejsce, w którym zarówno nauczyciele, jak i uczniowie mogą realizować swoje pasje.

Zarządzanie zmianą jest łatwiejsze, gdy dyrektor zwraca uwagę na powyższe aspekty i stale nad nimi pracuje.


Skuteczne wdrażanie zmian w szkole: plan, cel, motywacja...


Skuteczne wdrażanie zmian w szkole powinno opierać się na kilku niezbędnych elementach, dzięki którym proces ten, trwający dłuższy czas, będzie miał charakter planowy i uporządkowany. Elementy te to:

  • sprecyzowany cel znany całej społeczności szkolnej – jasne określenie w rozmowie dyrekcji z nauczycielami i pracownikami szkoły sposobu jej funkcjonowania po zmianach (lista priorytetów, wypracowanie wspólnych działań, podział działań na etapy),
  • wzmacnianie kompetencji nauczycieli – pozostawienie im wyboru ścieżki rozwoju oraz umożliwienie wymiany doświadczeń podczas szkoleń i warsztatów,
  • motywowanie nauczycieli do poszukiwań i testowania innowacyjnych pomysłów oraz podejmowania nowych inicjatyw (motywacja zależy od poczucia sensu własnej pracy),
  • zapewnienie wsparcia uczniom i rodzicom – informowanie i edukowanie,
  • zapewnienie środków i możliwości – ocena, na kogo można liczyć, szukanie inspiracji na zewnątrz, podczas spotkań, konferencji, warsztatów, a także w internecie,
  • przemyślany i omówiony z pracownikami szkoły plan – danie im poczucia wpływu na jego wykonanie (poszczególne etapy wdrażania zmian powinny być krótkie, zakończenie każdego z nich będzie motywować do dalszych działań).