Egzamin ósmoklasisty z języka angielskiego 2020 – wyniki i rekomendacje

Egzamin ósmoklasisty przeprowadzony w 2020 roku, z uwagi na wyjątkowe okoliczności wywołane pandemią COVID-19 i związanym z nią przejściem z tradycyjnego modelu nauczania na nauczanie zdalne, wywoływał gorące spory i dyskusję. Niemiej jednak przystąpiło do niego ponad 340 tys. ósmoklasistów.  Ponad 95% uczniów zdecydowało się na język angielski.

Nie jest niczym nowym, że zadaniami, z którymi uczniowie mają największy problem, są zadania otwarte i dotyczy to w zasadzie wszystkich typów tych zadań, jakie pojawiają się w każdej z części egzaminu.  Arkusz z 2020 roku  zawierał 51 zadań, zgrupowanych w 14 wiązek, przy czym za zadania zamknięte uczniowie mogli uzyskać maksymalnie 36 punktów (60%), a za zadania otwarte 24 punkty (40%). Średni wynik tegorocznego egzaminu to 54% (mediana 52%). Wysokie wyniki (między 90 a 100%) uzyskało zaledwie 17,1% uczniów w skali kraju.

 

sesja diagnostyczna

kwiecień 2019

czerwiec 2020

Rozumienie ze słuchu

47.5%

58%

54%

Znajomość funkcji językowych

53.18%

62%

58%

Rozumienie tekstów pisanych

53.18%

68%

62%

Znajomość środków językowych

31,45%

52%

44%

Wypowiedź pisemna

37,50%

52%

51%

Średni wynik

45,27% (27.28 punktów)

59% (35.4 punktów)

54% (32,4 punktów)

Rozumienie ze słuchu

Zeszłoroczny średni wynik w części na słuchanie to 58%, tegoroczny to 54%. Podobnie jak poprzednio, uczniowie nie mieli kłopotów z realizacją zadań zamkniętych (wielokrotny wybór, dobieranie). Ten typ zadań pojawia się w zasadzie od początku nauki w szkole podstawowej, uczniowie są z nim zaznajomieni i zazwyczaj nie mają problemu ze wskazaniem właściwej odpowiedzi. Natomiast zadanie otwarte, polegające na uzupełnieniu tekstu brakującymi wyrazami, okazało się dla uczniów zadaniem najtrudniejszym w tej części egzaminu. Można założyć, że wynik będzie zbliżony do zeszłorocznego (25%). Taki wynik wskazuje, że uczniowie mają trudności ze zrozumieniem tekstu i nie potrafią przetworzyć go na potrzeby zadania. Mają nadmierną tendencję do skupiania się na części tekstu, na wyrazie lub frazie, których nie rozumieją, dlatego istotna część nagrania umyka ich uwadze. Stąd wniosek - słuchanie musi odbywać się globalnie, co oznacza, że powinniśmy uczniów wdrażać do całościowego rozumienia tekstu nagrania, bez zbyt dużego skupiania się na pojedynczych słowach lub frazach. Należy uczulać też uczniów na tzw. dystraktory, czyli informacje poboczne, w postaci pojedynczych zdań czy wyrazów mających odwracać uwagę od treści istotnych. Kolejny problem stanowi poprawny zapis. Jakkolwiek dopuszcza się jako odpowiedzi poprawne zapisy zawierające pomniejsze błędy, niezakłócające komunikacji i przekazu (np. rabbit – rabit , cities –  citys), warto jednak dążyć do wdrażania uczniów do poprawnego zapisu. Podejmując taki wysiłek, zrealizujemy jedno z podstawowych założeń podstawy programowej – wzajemne przenikanie się umiejętności – oraz usprawnimy uczniowską umiejętność transformacji tekstu i wzbogacimy  słownictwo. W arkuszach, zadaniach podręcznikowych czy testach, bardzo często pojawiają się czasowniki invite, encourage, apologise, inform, report, ask,  explain, suggest, criticise, recommed, discourage – warto zwrócić uwagę na ich zapamiętanie Jak tego dokonać? Przez serię prostych ćwiczeń z wykorzystaniem materiału ikonograficznego z zadań zamkniętych czy pracę z transkrypcją tekstu. Znajdujący się w arkuszach materiał ikonograficzny można wykorzystać na wiele sposobów:

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 1.Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 1.

Operując takim materiałem, możemy stworzyć serię dodatkowych pytań: Where are they? What are they doing? What are they wearing? How do you usually travel? What’s your favourite means of transport? What do you do in your free time? Dodatkowo, na podstawie materiału graficznego możemy stworzyć kilka sytuacji typowych, wziętych z życia codziennego, wspomagając w ten sposób umiejętność radzenia sobie z zadaniami na funkcje językowe, np.

  • Jak zapytasz o cenę biletu autobusowego?
  • Jak poprosisz o wskazanie drogi do parku?
  • Jak przeprosisz pieszego/pasażera za nieumyślne potknięcie, np. o jego walizkę?
  • Jak udzielisz informacji o drodze do zamku/parku/banku etc.?

Ponadto możemy tworzyć dialogi związane z obrazkami, a odnoszące się do typowych sytuacji codziennych, np. na stacji kolejowej, autobusowej, w różnych miejscach miasta. W ten sposób nie tylko utrwalamy słownictwo, ale budujemy autonomię językową niezbędną do radzenia sobie z zadaniami otwartymi.

Innym sposobem jest zapoznanie uczniów najpierw z nagraniem i prośba o zreferowanie, co uczeń zrozumiał z nagrania, co jego zdaniem było w nim informacją kluczową, a co poboczną. Pracując z transkrypcją, możemy spiralnie powtórzyć gramatykę i słownictwo, np. przez:

  • wskazanie czasów i konstrukcji pojawiających się w treści,
  • zbudowanie na tej podstawie zdania z wyrazem podanym lub wyszukanym w tekście,
  • zbudowanie zdań z wyrazami nowymi lub nieznanymi uczniowi.

Transkrypcja może posłużyć także do rozwijania umiejętności pisania, np.:

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 1 (transkrypcja).

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 1 (transkrypcja).

Na podstawie tekstu prosimy uczniów o:

  • napisanie ogłoszenia o sprzedaży przedmiotu,
  • napisanie polecenia do wpisu na blogu/maila, które następnie wykonuje kolega koleżanka,
  • rozwinięcie tej historyjki o jakieś wydarzenia.

Tego typu zadania są bardzo ważne z wielu powodów – służą budowaniu pewności językowej, tworzą szkielet językowy ucznia, wzbogacają słownictwo oraz podpowiadają mu pomysły na realizację zadań, co ma kluczowe znaczenia przy pisaniu, ponieważ w tym zadaniu uczniowie często mają problem wymyśleniem, np. „nietypowej sytuacji”.

Znajomość funkcji językowych

Praca nad rozwijaniem komunikacji wydaje się być najtrudniejszym elementem nauki  języka obcego. Uczniowie boją się mówić, a nauczycielom, z uwagi na obfitą podstawę programową, zwyczajnie brakuje czasu na szlifowanie tej umiejętności. Zeszłoroczne wyniki wskazują, że o ile uczniowie radzą sobie z zadaniami zamkniętymi (zad. 5 – wielokrotny wybór – w którym uczniowie uzyskali wynik 69,5%, zadanie 4 – dobieranie – 63,25%), o tyle po raz kolejny zadanie otwarte okazało się być dla nich bardzo trudne. W tegorocznym arkuszu najtrudniejszym zadaniem okazało się zadanie 6. Uczniowie mieli uzupełnić dialog, tak by powstał spójny i logiczny tekst. Z zadaniem poradziło sobie zaledwie 26% uczniów.

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 6

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 6

Tego typu zadanie sprawia uczniom trudności, gdyż nie potrafią oni łączyć rozmaitych umiejętności. W zadaniu sprawdzającym znajomość funkcji językowych pojawiają się zwroty i sformułowania, z jakimi uczniowie mogą się spotkać w części dotyczącej środków językowych (w formie na przykład tłumaczenia fragmentów zdań). Tym samym, przygotowując do egzaminu, należy dążyć do uelastycznienia języka i pokazywania uczniom związków i zależności między poszczególnymi sprawnościami językowymi. Podobnie jak w części dotyczącej słuchania globalizujmy naukę, traktując ją jak naukę języka jako całości. Pokazujmy uczniom zależności, uczmy ich myślenia nad zadaniem, nad szukaniem różnorakiego zastosowania formuł językowych w różnych zadaniach.  W ten sposób możemy ćwiczyć na przykład funkcje językowe ze środkami językowymi. Takie połączenie może okazać się skutecznym sposobem na podniesienie kompetencji językowych naszych uczniów. Wyniki egzaminu jasno pokazują, że uczniowie mają problemy z konstruowaniem nawet prostych zdań – nie potrafią dziękować, prosić, pytać o radę etc. W takim przypadku możemy skorzystać z gotowych i prostych rozwiązań, bazując na samym arkuszu egzaminacyjnym. Warto zwrócić uwagę na tzw. scaffolding. Dzięki temu podajemy uczniom określone ramy językowe ułatwiające im budowanie zdań, dialogów czy konwersacji.

W praktyce – posłużmy się przykładem zadania z tegorocznego arkusza.

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 14

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 14

Przed zapoznaniem uczniów z nagraniem ustalmy, kiedy i w jakich okolicznościach mogą spotkać się z takimi reakcjami, zaproponujmy (w grupach, parach, indywidulanie) zbudowanie pytań do podanych odpowiedzi. Dalej, możemy poprosić uczniów o rozwinięcie podanych dialogów, wskazanie sytuacji, w jakich mogą być prowadzone. W każdym z punktów możemy zmienić po jednym słowie/ wyrażeniu, tak by uczniowie, tworząc nowy kontekst sytuacyjny, stworzyli inne pytania/dialogi. Prowadząc pracę w ten sposób – zaczynając od pojedynczych, skondensowanych wypowiedzi, będziemy budować bezpieczeństwo językowe uczniów, pokazując im jednocześnie określony wachlarz możliwości zrealizowania zadań. Spiralnie możemy wrócić do materiału ikonograficznego z zadań na słuchanie, tworząc z uczniami określony kontekst sytuacyjny i proponując zbudowanie/ uzupełnienie dialogów czy wymyślenie dodatkowych zdań z określonymi frazami. Warto przypominać uczniom o języku w kontekście rzeczywistości młodzieży – a więc mediów społecznościowych, gier komputerowych czy gier RPG. Bardzo często uczniowie nie kojarzą i nie widzą zależności między nauką języka w szkole a językiem obcym widzianym przez pryzmat swojego hobby. A pokazanie tej zależności jest kluczowe.  Jeśli istnieje w szkole możliwość korzystania z technologii komunikacyjnej, wykorzystajmy to – stworzymy w ten sposób bardziej naturalne dla ucznia środowisko, powoli przełamiemy bariery, wychodząc od jednozdaniowych wypowiedzi po nieco dłuższe czy bardziej złożone.

Rozumienie tekstów pisanych

Czytanie ze zrozumieniem jest tą częścią egzaminu, z którą uczniowie radzą sobie najlepiej. Tegoroczne średnie wyniki są o 6% niższe niż w ubiegłym roku, natomiast uczniowie najlepiej poradzili sobie z zadaniem 10. (zadanie otwarte – średni wynik w 2020 – 80%, w 2019 – 53%), w którym na podstawie tekstu w języku angielskim należało uzupełnić tekst w języku polskim. Oznacza to, że nasi uczniowie coraz lepiej radzą sobie z zadaniami na mediację i coraz trafniej i precyzyjniej potrafią przekazać konkretne informacje, odpowiednio dobierając słowa i wyrażenia w języku polskim, raportując jednocześnie poprawne zrozumienie tekstu po angielsku.

W arkuszu zazwyczaj uczniowie najlepiej radzą sobie z krótkimi tekstami (wielokrotny wybór), nieco gorzej jeśli chodzi o dobieranie lub uzupełnianie luk. Zadanie 7. wsparte materiałem ikonograficznym również okazało się proste. Pamiętajmy jednak o czekającej nas zmianie poziomu trudności egzaminu oraz różnorodności zadań otwartych, jakie mogą pojawić się w arkuszu (na poziomie A2 – uczeń rozumie wypowiedzi i często używane wyrażenia w zakresie tematów związanych z życiem codziennym, np. podstawowe informacje dotyczące osoby rozmówcy i jego rodziny, zakupów, otoczenia, pracy; na poziomie B1 – rozumie znaczenie głównych wątków przekazu zawartego w jasnych, standardowych wypowiedziach, które dotyczą znanych mu spraw i zdarzeń typowych dla pracy, szkoły, czasu wolnego itd.). Informator CKE jasno stwierdza, że wskazane w nim zadania nie wyczerpują typów zadań egzaminacyjnych, jakie mogą pojawić się w arkuszu. Dużo większy komfort w pracy nad tą częścią egzaminu wynika m.in. z faktu, że uczeń może wrócić do tekstu, ponownie go przeczytać, nie ma konieczności szybkiego zapamiętania całości treści, jak to się dzieje w przypadku zadań na słuchanie; istnieje możliwość zweryfikowania określonych informacji.

Jak zatem rozwijać czytanie? Możemy, tak jak poprzednio, posłużyć się zadaniami z arkusza.

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 9
Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 9

Korzystając z powyższego tekstu, możemy:

  1. łącząc uczniów w pary, poprosić o stworzenie pytań do tekstu, tak by druga osoba znalazła na nie odpowiedź w tekście,
  2. personalizować zadania/teksty – poprośmy uczniów o streszczenie tekstu w kilku zdaniach, wskazanie, co jest w nim dla nich ciekawego,
  3. poprosić o poszukanie w realizowanym temacie kilku informacji online, sprawdzając, na ile dany tekst został przez ucznia zrozumiany,
  4. wykorzystać tekst do pracy nad słownictwem – przez szukanie synonimów/antonimów do przykładowych przymiotników,
  5. spiralnie uczyć na postawie tekstu pisania i powtarzać gramatykę – proponujemy:
  • napisanie ogłoszenia o wymianie uczniowskiej / o spotkaniu,
  • napisanie notatki dla rodziców o spotkaniu w ww. sprawie,
  • napisanie wpisu na blogu z pobytu na takiej wymianie,
  • wyszukanie zdań we wskazanych czasach, prosimy o podanie do nich właściwego pytania (ogólnego i szczegółowego) lub wymyślenie własnego z użyciem wskazanej/znalezionej konstrukcji,
  • wyszukiwanie czasowników frazowych i budowanie zdań z ich użyciem w określonym czasie, ćwicząc różne formy czasownika,
  • wyszukać materiał ikonograficzny związany z tekstem, prosząc uczniów na przykład o opisanie obrazka z użyciem podanych/kluczowych słów.

Pracując w ten sposób, łączymy wiele sprawności, dając obraz języka jako całości, w której uczniom znacznie łatwiej będzie korzystać z posiadanej wiedzy przez elastyczne podejście do różnych typów zadań, sprawdzających rozmaite umiejętności.

Znajomość środków językowych

Ta część egzaminu sprawia uczniom klas ósmych najwięcej problemów i wymaga największego nakładu pracy. Tegoroczny arkusz składał się w tej części z dwóch zadań zamkniętych i jednego zadnia otwartego (transformacja z użyciem podanego wyrazu). W tym roku wynik w tej części egzaminu jest niższy o 8% w stosunku do 2019. Powtarza się tu schemat, w którym uczniowie radzą sobie z zadaniami zamkniętymi, natomiast problem stanowi zadanie otwarte.

Jak już wcześniej wspominałam, trudności w pracy z arkuszem wynikają z braku umiejętności dostrzegania związków miedzy poszczególnymi testowanymi umiejętnościami. Uczeń powinien sprawienie posługiwać się zakresem środków językowych wynikających z podstawy programowej. Zadania w tej części arkusza wymagają naprawdę elastycznej znajomości czasów, konstrukcji, wyjątków etc. i to w bardzo różnym układzie. Tak się niestety nie dzieje, uczniowie mają ogromne problemy z ustaleniem, np. czasu danego zdania (co gorsza, zdarzają się sytuacje, kiedy uczeń nie rozpoznaje znaczenia czasownika w języku polskim, co automatycznie uniemożliwia lub utrudnia pracę nad językiem obcym).

Nauka gramatyki jest dla uczniów często zbyt abstrakcyjna, odrealniona i przedstawiana w sposób oderwany od ich rzeczywistości. Wszystko to prowadzi do sytuacji, w której zapamiętanie budowy, okoliczników czasu, zbitek językowych staje się dla ucznia bardzo trudne. Praca nad gramatyką powinna odbywać się powoli, małymi krokami, pozwólmy uczniom nauczyć się chodzić zanim znaczną biegać. Tu wracamy to ww. technik pracy nad pozostałymi umiejętnościami – właściwie zarówno w pracy nad tekstem czytanym, transkrypcją nagrania czy funkcjami możemy przemycić zadania utrwalające znajomość gramatyki. Zaczynajmy na przykład od parafrazy ze słowem kluczowym w obrębie dwóch czasów, utrwalajmy okoliczniki czasu przez budowanie z nimi zdań związanych z tekstem lub materiałem ikonograficznym, wykorzystujmy media społecznościowe jako naturalne środowisko nastolatków do pracy nad fixed phrases/ phrasal verbs/language chunks. Personalizujmy gramatykę, powtarzając Present Simple, rozmawiajmy o hobby uczniów, ich znajomych, rodzinie (przećwiczymy umykające -s w 3 osobie lp.), pokazujmy praktyczną rolę i znaczenie czasów, konstrukcji trybów. Warto czasami pochylić się nad, wydawać by się mogło, oczywistym czasownikiem jestem/byłem/będę dla zobrazowania różnicy i zrozumienia czasu dziania się sytuacji. Wbrew pozorom dla części uczniów już to może być kłopotliwe.

Tworzenie wypowiedzi pisemnej

W arkuszu egzaminacyjnym znajduje się jedno zadanie sprawdzające tę umiejętność. Po raz kolejny, miejmy w pamięci, że wraz z podniesieniem poziomu egzaminu, w tej części, oprócz wypowiedzi nieformalnych (blog/ notatka/pocztówka/mail/ ogłoszenie), może znaleźć się również jakaś forma wypowiedzi formalnej. Poziom realizacji tego zadnia utrzymuje się na mniej więcej tym samym poziomie. Coraz więcej uczniów stara się podjąć realizacji tego zadania. Zgodnie z wytycznymi praca pisemna ma liczyć od 50 do 120 słów, a ocenie podlega umiejętność przekazania informacji, spójność i logika wypowiedzi, bogactwo językowe oraz poprawność językowa. Ćwicząc tworzenie wypowiedzi pisemnej, warto zaczynać od małych form – np. przez rozdzielenie podpunktów z polecenia na kilka zadań do przygotowania w grupach, parach czy indywidulanie. Warto tworzyć bank pomysłów na zadania, które często się pojawiają – np. co może być niezwykłym wydarzeniem, co uczeń mógł kupić/sprzedać wraz z opisem. Jest to o tyle ważne, że uczniowie często zwracają uwagę na brak pomysłu na to zadanie. Warto więc podkreślać związek wypowiedzi pisemnej z życiem codziennym ucznia.

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 14

Źródło: Arkusz egzaminacyjny CKE 2020, zadanie 14
  • Zapytajmy uczniów o ich wymarzony prezent, pokażmy, jak ich indywidualne preferencje mogą zostać odzwierciedlone w tym zadaniu. Pisanie o rzeczach bliskich i prostych z pewnością ułatwi pracę. Dalej, wypiszmy z uczniami przymiotniki określające reakcję na prezent (pamiętając, że uczeń może zrobić mały twist, opisując np. nietrafiony prezent).
  • Warto prosić o podkreślenie czasowników w poszczególnych podpunktach – tak by wskazać konstrukcje i czasy potrzebne do zrealizowania zadania. Przypominajmy uczniom, że dysponują brudnopisem, a zaznaczenie/podkreślenie czegoś w arkuszu nie wpływa na ocenę ich pracy.
  • Zaczynajmy pisanie od krótkich zdań. Jako ćwiczenie rozwijające można poprosić uczniów o rozwinięcie krótkiego zdania przez dodanie na przykład odpowiednich przymiotników.
  • Zwracajmy uwagę na zaplanowanie pisania – zebranie odpowiednich czasowników, rzeczowników etc. potrzebnych do zrealizowania kolejnych podpunktów.

W kontekście egzaminu ósmoklasisty i jego wyników należy również pamiętać o czekających nas zmianach. Obecni siódmoklasiści staną oko w oko z nowym arkuszem. Od roku 2021/22 zmieni się poziom egzaminu z A2 do A2+/B1 . Ta zmiana, w zakresie rozumienia wypowiedzi, stawia przed nauczycielami i uczniami nowe zadania. Wymaga położenia wzmożonego nacisku na produkcję językową oraz umiejętność rozumienia tekstów czytanych i zadań ze słuchu.  Kształtowanie tych umiejętności wymaga nie tylko dyscypliny w pracy nad realizacją podstawy programowej, ale zmiany toru pracy z uczniami – wzmożonego nacisku na produkcję językową, umiejętność kojarzenia i dostrzegania zależności między poszczególnymi typami zadań oraz realizowanym zakresem materiału.  Uczenie globalne, przy pomocy nowoczesnych narzędzi i przy zaangażowaniu w pracę nad językiem połączone z doborem odpowiednich podręczników zdecydowanie przybliży wszystkich do osiągnięcia sukcesu w tej materii.