Sytuacja prawna ucznia z autyzmem

uczeń z autyzmem
uczeń z autyzmem

Dziecko z zaburzeniami ze spektrum autyzmu potrzebuje wsparcia w szkole. W jaki sposób określa się jego specjalne potrzeby edukacyjne i jak się je zaspokaja? Wyjaśniamy zasady opisane przepisami prawa.

Zgodnie z regulacjami ogólnie pojętego prawa oświatowego uczeń z autyzmem jest traktowany jako uczeń niepełnosprawny. Wynika to wprost z treści § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1578 ze zm.).

Rozporządzenie to określa warunki organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w tym uczniów niepełnosprawnych: niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Warto tu zauważyć, że jakkolwiek zespół Aspergera jest tu wymieniony odrębnie, to jest to zaburzenie mieszczące się w spektrum autyzmu.

Orzeczenie to podstawa

Dla szkoły ustalenie, że uczeń posiada specjalne potrzeby edukacyjne (np. jest uczniem z autyzmem), jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznej o potrzebie kształcenia specjalnego. Należy przy tym jednocześnie zauważyć, że nie może to być dowolna poradnia. Zgodnie z art. 127 ust. 10 ustawy Prawo oświatowe (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1148 ze zm.) orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Uprawnień do wydania takieg orzeczenia nie mają zatem poradnie niepubliczne.

Zgodnie z § 13 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1743) w orzeczeniu określa się m.in.:

  • zalecane warunki i formy wsparcia umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka lub ucznia;
  • zalecane cele rozwojowe i terapeutyczne do realizacji podczas zajęć;
  • wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego;
  • zalecane działania ukierunkowane na poprawę funkcjonowania dziecka lub ucznia i wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły, ośrodka lub placówki oraz działania wspierające rodziców dziecka lub ucznia.

Według indywidualnego programu

Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym, a zatem również uczniowi z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, dostosowuje się program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych. Dostosowanie to następuje na podstawie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET) uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, opracowanego dla ucznia na podstawie § 6 rozporządzenia.

W zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, uczniowi organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia:

  • naukę w dostępnym dla niego zakresie,
  • usprawnianie zaburzonych funkcji,
  • rewalidację i resocjalizację
  • specjalistyczną pomoc i opiekę.

Uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego ma prawo do wydłużenia etapu edukacyjnego, o ile oczywiście taka potrzeba z orzeczenia wynika. Kształcenie uczniów niepełnosprawnych może być prowadzone do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy:

  • 20. rok życia - w przypadku szkoły podstawowej;
  • 24. rok życia - w przypadku szkoły ponadpodstawowej.

Zadaniem szkoły, której rodzice dostarczyli orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego jest zapewnienie:

  • realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego;
  • warunków do nauki, sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia;
  • zajęć specjalistycznych, zajęć rewalidacyjnych, resocjalizacyjnych i socjoterapeutycznych;
  • integracji ucznia ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z uczniami pełnosprawnymi;
  • przygotowania ucznia do samodzielności w życiu dorosłym.

Warto tu również dodać, że w ramach zajęć rewalidacyjnych wskazanych w opracowanym dla ucznia z autyzmem indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym (IPET) wskazuje się zajęcia rozwijające umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne. Z reguły to właśnie zaburzenia w komunikacji społecznej są dla tych uczniów podstawową przeszkodą w integracji ze środowiskiem szkolnym.

Nauczyciel wspomagający

Z tej też przyczyny bardzo ważne dla rodziców jest kolejne uprawnienie przysługujące uczniowi z autyzmem, wynikające z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej (...). Zgodnie z tym przepisem w przedszkolach ogólnodostępnych, innych formach wychowania przedszkolnego i szkołach ogólnodostępnych, w których kształceniem specjalnym są objęci uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera zatrudnia się dodatkowo:

  • nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych lub
  • specjalistów lub
  • osoby na stanowisko pomoc nauczyciela.

Rozporządzenie co prawda nie posługuje się tu wprost pojęciem „nauczyciel wspomagający” ale właśnie to określenie jest używane potocznie. Z przywołanej regulacji wynika zatem obowiązek zatrudnienia nauczyciela wspomagającego lub pomocy nauczyciela.

Dla ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na zaburzenie ze spektrum autyzmu nauczyciel wspomagający jest nieocenioną pomocą. Dziecko mające deficyty uwagi i trudności w kontaktach społecznych może liczyć na jego wsparcie zarówno w czasie lekcji jak i przerw, co pozwala korzystnie wpływać na zachowanie ucznia, a przez to wzmacniać jego integrację z klasą.

Podstawowe zadania nauczyciela wspomagającego wymienione są w § 7 ust. 7 rozporządzenia w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych (…). Zgodnie z jego treścią nauczyciel ten:

  • prowadzi wspólnie z innymi nauczycielami zajęcia edukacyjne oraz wspólnie z innymi nauczycielami, specjalistami i wychowawcami grup wychowawczych realizuje zintegrowane działania i zajęcia określone w IPET;
  • prowadzi wspólnie z innymi nauczycielami, specjalistami i wychowawcami grup wychowawczych pracę wychowawczą z uczniami niepełnosprawnymi;
  • uczestniczy - w miarę potrzeb - w zajęciach edukacyjnych prowadzonych przez innych nauczycieli oraz w zintegrowanych działaniach i zajęciach, określonych w IPET, realizowanych przez nauczycieli, specjalistów i wychowawców grup wychowawczych;
  • udziela pomocy nauczycielom prowadzącym zajęcia edukacyjne oraz nauczycielom, specjalistom i wychowawcom grup wychowawczych realizującym zintegrowane działania i zajęcia, określone w IPET, w doborze form i metod pracy z uczniami niepełnosprawnymi;
  • prowadzi zajęcia rewalidacyjne, resocjalizacyjne i socjoterapeutyczne.

 

Autor: Michał Łyszczarz

Ekspert prawa oświatowego i samorządu terytorialnego. Współautor komentarzy do Ustawy o systemie oświaty oraz szeregu publikacji z zakresu prawa oświatowego i samorządowego. Obecnie zatrudniony w Wydziale Oświaty Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej.

PODYSKUTUJ NA TEMAT ARTYKUŁU NA NASZYM PROFILU NA FACEBOOKU 

 

Zapowiedź