Javascript is required

Język polski. Po próbnym egzaminie z Nową Erą, przed prawdziwym egzaminem 2024

09.04.2024

Egzamin Ósmoklasisty
Podziel się

Arkusz próbnego egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego został przygotowany przez ekspertów Nowej Ery na podstawie wymagań egzaminacyjnych określonych w rozporządzeniu w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu ósmoklasisty[1].

Próbny arkusz zawierał 19 zadań, za które uczeń mógł otrzymać maksymalnie 45 punktów. Zadania służyły sprawdzeniu wiedzy i umiejętności z trzech obszarów wymagań egzaminacyjnych: Kształcenie literackie i kulturowe, Kształcenie językowe oraz Tworzenie wypowiedzi.

Arkusz składał się z dwóch części. Pierwsza część liczyła 18 zadań opartych na dwóch tekstach: literackim (fragmencie lektury obowiązkowej Opowieść wigilijna Charlesa Dickensa) oraz nieliterackim (fragmencie artykułu Arystoteles i pojęcie szczęścia – starożytna odpowiedź na współczesne pytania Jakuba Jagodzińskiego). Zadania w tej części pozwalały uczniom wykazać się umiejętnościami m.in. wyszukiwania informacji, wyciągania wniosków wynikających z przesłanek zawartych w tekście, formułowania stanowiska i uzasadniania go, a także znajomością treści i problematyki wybranych lektur obowiązkowych. W arkuszu pojawiły się również zadania z zakresu kształcenia językowego, które sprawdzały umiejętność rozpoznawania części mowy i określanie ich funkcji w zdaniu, tworzenia imiesłowów, stosowania zasad ortograficznych i interpunkcyjnych. Uczniowie musieli się także zmierzyć z napisaniem krótkiej formy użytkowej – zaproszenia. W drugiej części ósmoklasiści mieli napisać dłuższą wypowiedź na określony temat z wykorzystaniem lektury obowiązkowej – wypracowanie. Należało wybrać jeden z dwóch tematów i napisać rozprawkę albo opowiadanie. Za tę część arkusza uczniowie mogli otrzymać maksymalnie 20 p.

Średni wynik uczniów biorących udział w próbnym egzaminie z Nową Erą z języka polskiego wyniósł 22,47 p. (49,93%), co pozwala określić tegoroczny arkusz jako umiarkowanie trudny. Ósmoklasiści najlepiej poradzili sobie z zadaniami z obszaru Kształcenie literackie i kulturowe – 10,98 p. (61%), słabiej wypadły zadania z obszaru Tworzenie wypowiedzi – 6,25 p. (48,08%), najsłabiej zaś zadania z Kształcenia językowego – 5,24 p. (37,43%).


Kształcenie literackie i kulturowe

Zasadniczo zadania sprawdzające wiedzę i umiejętności z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego nie sprawiły ósmoklasistom większej trudności. Parametry wskazują, że w tym obszarze znalazły się zadania o różnym poziomie wykonania, jednak dominują zadania łatwe. Zadaniami łatwymi, które sprawdzały umiejętności wyszukiwania informacji wyrażonych wprost i pośrednio, okazały się zadania 2. i 13. Za nieco trudniejsze trzeba uznać zadania, które sprawdzały umiejętność wyciągania wniosków wynika z przesłanek zawartych w tekście czy umiejętności teoretycznoliterackie, tj. omawianie akcji, charakteryzowanie bohaterów, co potwierdza poziom wykonania zadań: 1., 5., 7.

Na szczególną uwagę zasługują zadania sprawdzające znajomość i problematykę całej lektury obowiązkowej Opowieść wigilijna oraz innych wybranych lektur obowiązkowych. Uczniowie dobrze poradzili sobie z zadaniem 6., które polegało na ułożeniu podanych wydarzeń zgodnie z porządkiem chronologicznym (poziom wykonania tego zadania to 72%). Jednak dwa inne zadania (5. i 7.), także odnoszące się do znajomości całej lektury, okazały się trudne i umiarkowanie trudne (poziom wykonania zadania 5. to 32%, a zadania 7. – 58%). W zadaniu 5. należało wyjaśnić sens słów Ebenezera Scrooge’a w kontekście znajomości całej lektury, z kolei w zadaniu 7. – wykazać się umiejętnością zrozumienia przenośnego sensu cytatu spoza tekstu i odnieść go do losów głównego bohatera (dostrzec analogię między sensem słów a sytuacją bohatera).

Na podstawie wyników uczniów można wyciągnąć wniosek, że zadanie 6. okazało się łatwiejsze, ponieważ miało formę zamkniętą. Natomiast zadania 5. i 7. były zadaniami otwartymi, wymagającymi nie tylko sformułowania samodzielnej odpowiedzi, lecz także wykazania się umiejętnością wyciągania wniosków, odczytania przenośnego znaczenia cytatu.

Należy również podkreślić, że zadaniem najłatwiejszym w tegorocznym arkuszu okazało się zadanie 10., które sprawdzało znajomość wybranych lektur. Aż 82% zdających otrzymało maksymalną liczbę 2 p. za rozwiązanie. Uczniowie na zaprojektowanych plakatach mieli podane po trzy elementy graficzne nawiązujące do treści lektur obowiązkowych. Ich zadaniem było wybrać jeden z plakatów, podać tytuł lektury, do której odnoszą się zamieszczone elementy graficzne, wybrać dwa spośród nich, nazwać je, a następnie wyjaśnić, jaki jest ich związek z treścią tekstu. Analiza parametrów pozwala wyciągnąć wniosek, że zadania, które dają możliwość wyboru lektury, zwiększają szanse uczniów na poprawne rozwiązanie. Ponadto elementy graficzne w zadaniach są atrakcyjną formą dla uczniów, ułatwiającą zapamiętywanie informacji, dlatego warto korzystać z nich podczas ćwiczeń utrwalających znajomość lektur obowiązkowych.

Szczególną uwagę należy zwrócić na zadanie 11., które odnosiło się do tekstu nieliterackiego i polegało nie tylko na wyszukiwaniu potrzebnych informacji, lecz także na odróżnianiu zawartych w tekście informacji ważnych od informacji drugorzędnych. Aby poprawnie wykonać zadanie, należało zrozumieć sens tekstu (w tym wypadku wskazanych trzech akapitów) i stwierdzić, czy będzie on stanowił odpowiedź na podane pytania. W tym roku z zadaniem tym poradziła sobie niewiele ponad połowa zdających (poziom wykonania zadania to 58%).

Wyniki uczniów potwierdzają, że podczas powtórek warto pracować z różnymi tekstami nieliterackimi, np. publicystycznymi, popularnonaukowymi, filozoficznymi. Teksty powinny być zrozumiałe i nie przekraczać 500 wyrazów. Aby ułatwić uczniom odbiór całości, można zachęcić ich do tego, by ułożyli pytania do kolejnych akapitów lub jednym zdaniem sformułowali sens wynikający z poszczególnych akapitów. Pomocne jest także wyszukiwanie słów kluczowych i analiza tytułu, który dostarcza ważnych informacji.


Kształcenie językowe

Kształcenie językowe to obszar, w którym uczniowie – podobnie jak w latach ubiegłych – wypadli najsłabiej. Wiedzę i umiejętności z tego obszaru sprawdzały cztery zadania, jednak należy pamiętać, że kształcenie językowe oceniane jest również w zadaniach polegających na zredagowaniu formy użytkowej oraz w wypracowaniu.

Wszystkie cztery zadania okazały się trudne lub umiarkowanie trudne. Najtrudniejsze było zadanie 16., które polegało na rozpoznaniu części mowy w zdaniu, a następnie określeniu jej funkcji składniowej. Tylko 39% zdających poprawnie wskazało, że wyraz szczęście jest rzeczownikiem i pełni w podanym zdaniu funkcję dopełnienia. Trudne również okazało się zadanie 15., polegające na utworzeniu form imiesłowów (poziom wykonania 45%). Nieco łatwiejsze były zadania sprawdzające zasady interpunkcyjne (zadanie 9., poziom wykonania 60%) oraz zasady ortograficzne (zadanie 17., poziom wykonania 62%).

W zadaniach polegających na napisaniu zaproszenia (zadanie 18.) i wypracowania (do wyboru opowiadanie lub rozprawka – zadanie 19.) język, ortografia i interpunkcja wypadły zdecydowanie gorzej niż w zadaniach zamkniętych. W zadaniu 18. język (czyli poprawność gramatyczną, ortograficzną i interpunkcyjną) oceniono na poziomie 36%, w wypracowaniu zaś (opowiadanie i rozprawka łącznie) język oceniono na 26%, ortografię na 25%, interpunkcję na 18%.

Analizując wyniki arkuszy próbnych, można zauważyć tendencję do niskich wyników w obszarze Kształcenie językowe, dlatego:

  • należy utrwalać z uczniami znajomość zagadnień z fleksji i składni, tak aby ósmoklasiści określali części mowy i ich funkcje składniowe w zdaniach
  • ćwiczyć poprawne tworzenie imiesłowów ze zwróceniem uwagi na interpunkcję w wypowiedzeniach z imiesłowami
  • wprowadzać ćwiczenia leksykalne i stylistyczne, które wzbogacą zakres środków językowych i pozwolą uniknąć błędów polegających na powtarzaniu tych samych wyrazów.


Tworzenie wypowiedzi

Do zadań z obszaru Tworzenie wypowiedzi w tegorocznym arkuszu należały zadania: 8., 10., 14., 18. i 19.

Jednym z najtrudniejszych zadań w tym obszarze okazało się zadanie 8. Tylko 39% zdających udzieliło poprawnej odpowiedzi, za którą można było otrzymać 2 p. Zadanie to sprawdzało znajomość wybranej przez ucznia lektury obowiązkowej, innej niż  zamieszczona w arkuszu, i dotyczyło problemu określonego w poleceniu. Należało podać tytuł utworu, jego bohatera oraz uzasadnienie sytuacji wyboru odnoszące się do znajomości lektury. Tego typu zadanie nie było nowością w próbnym arkuszu Nowej Ery – pojawiło się w latach 2019–2023 w każdym arkuszu Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sesji głównej.

Trudności związane z wykonaniem zadania mogły wynikać z różnych kwestii:

  • braku znajomości treści lektur obowiązkowych, którymi można by zilustrować problem sformułowany w zadaniu
  • nieumiejętności uzasadnienia wyboru, czyli sformułowania argumentu
  • złożoności zadania (choć jego zapis graficzny nie pozostawia wątpliwości, czego się od ucznia oczekuje).

W tym miejscu należy zaznaczyć, że jeśli zadanie otwarte nie wymaga napisania uzasadnienia (zredagowania argumentu), lecz polega np. na wyjaśnieniu związku wybranych elementów graficznych z treścią lektury, jak w omówionym w obszarze Kształcenie literackie i kulturowe zadaniu 10., to wówczas wskaźnik jego wykonania jest bardzo wysoki. Oznacza to zatem, że aby zapobiec trudnościom uczniów podczas egzaminu, warto na etapie ostatnich powtórek wykonywać jak najwięcej zadań dotyczących treści lektur i wymagających formułowania argumentów.

Trudne okazało się również zadanie 14. Tylko 47% zdających poradziło sobie z udzieleniem poprawnej odpowiedzi na maksymalną liczbę 2 p. (ten typ zadania dosyć często występuje w arkuszach egzaminacyjnych). Zadaniem uczniów było sformułowanie stanowiska w dyskusji na temat: Czy filozofia może być dziedziną interesującą dla współczesnego nastolatka?, a następnie uzasadnienie swojego zdania dwoma argumentami. Trudności tego zadania można się dopatrywać w liczbie argumentów, które należało sformułować.

Do tzw. pewniaków egzaminacyjnych należy zadanie polegające na zredagowaniu krótkiej formy użytkowej: ogłoszenia lub zaproszenia. W tym roku uczniowie mieli napisać zaproszenie (zadanie 18.). W kryterium Treść i forma zadanie to zostało wykonane na poziomie 55%, a w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna – na poziomie 36%. Poziom wykonania tego zadania nie jest satysfakcjonujący, dlatego należy ćwiczyć umiejętność redagowania krótkich form użytkowych. Można zaproponować uczniom ćwiczenia w pisaniu z pomocniczą checklistą, która uwzględnia konieczne warunki zadania:

  • wyznaczniki danej formy, np. zaproszenia: kto zaprasza, kogo zaprasza, na co zaprasza, kiedy wydarzenie się odbywa, gdzie się odbywa (pomocne bywa tu skojarzenie pytań z pięcioma palcami dłoni)
  • dwa argumenty zachęcające do…
  • zgodność treści z poleceniem
  • poprawność językowa, ortograficzna, interpunkcyjna, np. pisownia zwrotów do adresata, nazw własnych, odpowiednie stosowanie skrótów, kończenie zdań odpowiednim znakiem interpunkcyjnym.

Dzięki takiej pomocniczej liście uczniowie sami będą mogli zweryfikować, czy w napisanych formach użytkowych uwzględnili wszystkie wymagania i nie popełnili błędu.

Kluczowym zadaniem sprawdzającym umiejętność tworzenia wypowiedzi jest w arkuszu zadanie polegające na napisaniu wypracowania – nie krótszego niż 200 wyrazów – na jeden z dwóch podanych tematów. Umiejętność tę sprawdzano w zadaniu 19. Ósmoklasiści mieli do wyboru dwie formy: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym – rozprawkę, lub wypowiedź o charakterze twórczym – opowiadanie. Oba tematy wymagały odwołania do lektury obowiązkowej, którą uczeń mógł wybrać sam.

W raporcie po egzaminie próbnym z Nową Erą z języka polskiego wykazano, co stanowi największą trudność podczas tworzenia dłuższej wypowiedzi pisemnej. W poniższej tabeli zaprezentowano poziom wykonania zadania w poszczególnych kryteriach oceny wypracowania.

Kryteria oceny wypracowania

Poziom wykonania zadania w poszczególnych kryteriach wyrażony w %

Rozprawka

Opowiadanie

Realizacja tematu wypowiedzi

65

65

Elementy retoryczne / Elementy twórcze

44

45

Kompetencje literackie i kulturowe

55

57

Kompozycja tekstu

58

50

Styl

57

58

Język

30

27

Ortografia

34

21

Interpunkcja

28

12

Z analizy danych, które zebrano w tabeli, wynika, że należy położyć nacisk na kształcenie umiejętności retorycznych w rozprawce (budowa argumentów, odróżnianie argumentu od przykładu, tworzenie przykładu w funkcji argumentu) oraz elementów twórczych w opowiadaniu, które wzbogacają fabułę, np.: określanie miejsca, czasu, wprowadzanie dialogu, opisów, charakterystyki, zwrotu akcji. Należy również rozwijać kompetencje uczniów związane z twórczym wykorzystaniem wybranej lektury, kompozycją wypracowania oraz stylem i językiem wypowiedzi, gdyż – jak zostało zauważone wcześniej – w wypracowaniach wypadają one gorzej niż w zadaniach zamkniętych.

Analiza wyników próbnego egzaminu umożliwia określenie mocnych i słabych stron uczniów oraz pozwala wytyczyć kierunki powtórek zgodnie z aktualnymi potrzebami ósmoklasistów. Warto skorzystać ze sprawdzonych materiałów i z publikacji Wydawnictwa Nowa Era oraz propozycji ćwiczeń prezentowanych przez ekspertów Nowej Ery podczas webinarów, aby na ostatniej prostej pomóc uczniom uporać się z trudnościami i w pełni przygotować ich do egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego.

 

Propozycje ćwiczeń

Ćwiczenie 1.

Wyjaśnij na podstawie znajomości Świtezianki Adama Mickiewicza, dlaczego Świtezianka skierowała do Strzelca podane słowa.

– „A gdzie przysięga? Gdzie moja rada?

Wszak kto przysięgę naruszy,

Ach, biada jemu, za życia biada!

I biada jego złej duszy!”

Adam Mickiewicz, Świtezianka, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ballady-i-romanse-switezianka.html [dostęp: 6.02.2024].


Ćwiczenie 2.

Wyjaśnij na podstawie znajomości Dziadów części II Adama Mickiewicza, dlaczego Widmo Złego Pana udzieliło zgromadzonym na obrzędzie podanej przestrogi.

„Bo kto nie był ni razu człowiekiem,

Temu człowiek nic nie pomoże”.

Adam Mickiewicz, Dziady część II, https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/dziady-dziady-poema-dziady-czesc-ii.pdf [dostęp: 6.02.2024].


Ćwiczenie 3.

Wyjaśnij na podstawie znajomości Zemsty Aleksandra Fredry, dlaczego Cześnik postanowił wyprawić wesele Klarze i Wacławowi.


Ćwiczenie 4.

Uporządkuj informacje o podanej lekturze. Uzupełnij tabelę. 

Autor

Henryk Sienkiewicz

 

Tytuł

Quo vadis

 

Główne wątki i tematy

 

 

 

Główni bohaterowie

 

 

 

Rodzaj i gatunek literacki

 

 

 

 


Ćwiczenie 5.

Spośród lektur obowiązkowych wybierz tę, w której:

  • bohater wykazał się / bohaterowie wykazali się odwagą
  • na bohatera / bohaterów miały wpływ siły nadprzyrodzone
  • dobro zwycięża nad złem
  • losy bohaterów kończą się szczęśliwie
  • bohater przechodzi wewnętrzną przemianę.

Podaj tytuł tej lektury oraz bohatera / bohaterów. Uzasadnij swój wybór. W uzasadnieniu przywołaj sytuację z lektury ilustrującą Twoją argumentację.

Tytuł lektury: ………………………………………………………………………………………

Bohater / bohaterowie lektury: ………………………………………………………………

Uzasadnienie wyboru: ………………………………………………………………………………………….…………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………………………………..


Ćwiczenie 
6.

Podaj tytuły lektur obowiązkowych, które wykorzystasz w wypracowaniach dotyczących podanych motywów i tematów.

  • zwyczaje, obyczaje, tradycja
  • ojczyzna i patriotyzm
  • dobro i zło
  • wina i kara
  • cierpienie
  • podróż, wędrówka, tułaczka
  • przemiana bohatera


Ćwiczenie 7.

Uzupełnij podane zdania odpowiednimi imiesłowami przymiotnikowymi utworzonymi od czasowników w nawiasach.


Pokaz filmowy (przygotować) …………………………… przez naszą klasę dostarczył widzom wiele satysfakcji.

Uczeń (przygotować się) …………………………………… do biegu doznał kontuzji.

 

Podczas spaceru mijałem (znać) ………………………………… aktora.

Ludzie (znać) ………………………………… zasady savoir-vivre’u potrafią odnaleźć się w różnych sytuacjach.

 

Koty są zwierzętami (lubić) …………………………….. kryjówki z kartonów.

Olek jest (lubić) ……………………………………. przez wszystkich naszych przyjaciół.


Ćwiczenie 8.

Podkreśl w podanych zdaniach dopełnienia. Nazwij część mowy, którą zostały wyrażone.

Wczoraj podczas spaceru w parku znalazłam klucze.

Kupiliśmy mamie bukiet kwiatów.

Tomek codziennie trenuje do zawodów.

Marta poleciła mi świetną książkę.

Słucham tego zespołu od niedawna.

Znajomi planują w maju górską wycieczkę.


Ćwiczenie 9.

Rozwiń podane zdania tak, aby zawierały po dwie przydawki.

Kolega wyświadczył mi przysługę.

Po molo spacerowali turyści.

Wczoraj czytałem artykuł.

W tej restauracji mają desery.


Ćwiczenie 10.

Dopisz synonimy do podanych wyrazów.

lektura –

autor –

bohater / bohaterka –

interesujący / interesująca –

uczucie –

ojczyzna –

dom –

szczęście –

zdrowie –

miłość –

podróż –

odwaga –

przyjaźń –


Ćwiczenie 11.

Stwórz bank słów i sformułowań, które wykorzystasz podczas pisania rozprawki lub opowiadania.

Rozprawka

wprowadzanie tezy / zajmowanie stanowiska –

wprowadzanie argumentu –

wprowadzanie przykładu –

podsumowanie –

słownictwo zapewniające spójność wypowiedzi –

Opowiadanie

czas wydarzeń –

miejsce wydarzeń –

charakterystyka postaci –

zwrot akcji –

dialog –

monolog –

opis (przeżyć wewnętrznych, krajobrazu, przestrzeni, przedmiotu) –

retrospekcja –

puenta –

 

[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 15 lipca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu ósmoklasisty przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (DzU poz. 1591).

Egzamin Ósmoklasisty
Podziel się