Javascript is required

Praca pedagogiczna z dzieckiem z centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego

Autor: Marta Badowska, 17.04.2024

Specjalne potrzeby edukacyjne
Podziel się

Czym jest CAPD i o czym musisz pamiętać pracując z uczniem ze stwierdzonym zaburzeniem w klasie lub podczas terapii.

Biorąc pod uwagę tempo dojrzewania różnych struktur, można przyjąć, że wiek około 13–14 lat to okres pełnego rozwoju układu słuchowego. Co prawda nie ma skutecznego lekarstwa na CAPD w formie syropu czy tabletki, ale można skorzystać z pewnych strategii ułatwiających funkcjonowanie oraz realizować działania o charakterze terapeutycznym, które mają na celu kompensowanie zaburzonych funkcji. W pracy z uczniem z CAPD pomocne mogą być indywidualnie zajęcia terapeutyczne, szczególnie prowadzone we współpracy z logopedą lub neurologopedą. Warto zwracać uwagę na kwestie samooceny i ogólnego samopoczucia oraz korzystania z potencjału dziecka. Często wsparciem dla tych działań jest zapewnienie uczestnictwa dziecka w zajęciach
z psychologiem, zajęciach rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne, terapii zajęciowej czy arteterapii jako terapii pomocniczej. Część pacjentów z CAPD z powodzeniem korzysta z pomocy zwanej systemem FM – system mikrofonów moderuje tu dźwięk, redukując szum i wyodrębniając na jego tle głos osoby mówiącej. W tym systemie nadawca komunikatu (np. nauczyciel) korzysta z niewielkiego mikrofonu nadającego, a dziecko dysponuje odpowiednim odbiornikiem w formie aparatu do ucha lub głośniczka. Popularne jest również przystosowywanie środowiska do potrzeb dziecka poprzez redukowanie zakłóceń (np. panele akustyczne montowane w klasie). Najprostsze rozwiązania to posadzenie dziecka w pobliżu nauczyciela oraz spowolnienie przez osobę prowadzącą zajęcia tempa wypowiadania poszczególnych słów.


O czym warto pamiętać, kiedy pracuje się z dzieckiem z CAPD?

  • Staraj się ograniczać dźwięki i hałas w tle.
  • Mów nieco wolniej, wyraźnym głosem. Warto pamiętać, że nie oznacza to mówienia głośniej.
  • Poproś dziecko, aby powtórzyło instrukcje. W ten sposób się upewnisz, że je zrozumiało.
  • Nawiązuj z dzieckiem kontakt wzrokowy w trakcie rozmowy. Taka strategia pozwoli mu przyjąć cały komunikat – nawet przy brakujących informacjach dotyczących mowy.
  • Dziel złożone polecenia na części. Używaj prostych słów. Wypowiadaj je wyraźnie i powoli
  • Słuchaj dziecka i cierpliwie je wspieraj. Nie robi ci na złość, kiedy nie rozumie lub nie pamięta, o czym była mowa.
  • Ucz dziecko sygnalizowania, że nie zrozumiało komunikatu innej osoby – niech nie wstydzi się prosić o powtórzenie lub przeformułowanie informacji.
  • Wprowadźcie zwyczaj zapisywania zadań do wykonania. Uczcie się planować pracę i organizować czas.
  • Zadbaj o spokojne, uporządkowane miejsce pracy dla dziecka.
  • Pilnujcie higieny snu i odżywiania dziecka, co razem z innymi działaniami będzie wspierało jego bardziej harmonijny rozwój i przezwyciężanie deficytów.
  • Dbajcie o odpowiednią (adekwatną) samoocenę, poczucie wartości i wiarę we własne możliwości dziecka. Powinno ono być świadome trudności, ale też nastawione na pracę z wykorzystaniem swoich mocnych stron i wspieranie się długofalowymi oddziaływaniami terapeutycznymi.

W przypadku pracy z dzieckiem z CAPD w klasie warto również:

  • posadzić dziecko tak, aby znajdowało się w pobliżu nauczyciela, co pozwoli na mniejsze rozproszenie dźwięku oraz kontrolę za pomocą wzroku (to poprawi dostępność komunikatów),
  • przygotowywać wstępne treści do realizacji w klasie i przekazywać je dziecku – szczególnie w przypadku definicji lub złożonego czy nowego słownictwa,
  • wspierać komunikat pomocami wizualnymi lub stosować metody polisensoryczne (wielozmysłowe),
  • przygotowywać nagrania z lekcji dla dziecka do późniejszego odsłuchania,
  • korzystać z systemów wspierających typu FM lub SWS (system wspomagający słyszenie).


Praca z dzieckiem ze stwierdzonym CAPD powinna przebiegać trzytorowo. Podstawę stanowi odpowiednio dobrany trening słuchowy. Drugi element to modyfikacja środowiska, pozwalająca na optymalne funkcjonowanie w klasie, lub zmiana modelu komunikowania się z dzieckiem na taki, który w danym przypadku będzie najbardziej skuteczny. Trzecim ogniwem są zajęcia terapeutyczne pomagające wypracować odpowiednie strategie kompensacyjne. Mają one na celu minimalizowanie wpływu CAPD na język, funkcje poznawcze i umiejętności szkolne. Koncentrują się przede wszystkim na treningu języka, pamięci i uwagi, co ma na celu poprawę umiejętności słuchania, komunikowania się, umiejętności społecznych i finalnie wyników w nauce. Istotne są
kształtowanie wrażliwości na korzystanie z kontekstu w procesie rozumienia treści, budowanie odpowiedniego zasobu słownikowego oraz aktywne słuchanie.

W zakresie strategii metapoznawczych szczególnie ważne są:

  • nastawienie dziecka na samodoskonalenie i samokształcenie,
  • trening umiejętności organizacyjnych, budowanie umiejętności planowania pracy,
  • wdrożenie do stosowania technik metapamięciowych (np. mnemotechniki, mapy myśli),
  • trening asertywności połączony z długofalowym utrwalaniem pozytywnego, ale też realnego obrazu dziecka w jego własnych oczach.

Dobór odpowiednich metod i form pracy, zakresów oddziaływań terapeutycznych, a także budowanie planu terapii dla danego dziecka powinny przebiegać w sposób jak najbardziej zindywidualizowany oraz w pełnej współpracy z rodzicem. Warto od początku formułować plan długofalowy, ale z modułami możliwymi do realizacji w danym odcinku czasowym, aby wspierać harmonijny rozwój dziecka, a jednocześnie nie przeciążać go nadmiernym treningiem.



Bibliografia:

1. Bielecka A., Karska U., Mytych E., Zaburzenia percepcji słuchowej, [w:] E.M. Skorek, Terapia pedagogiczna. Zaburzenia rozwoju psychoruchowego dzieci, Kraków 2010.
2. Bogdanowicz M., Integracja percepcyjno-motoryczna. Teoria-diagnoza-terapia, Warszawa 2000.
3. Cieszyńska J., Metoda krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci, Kraków 2013.
4. Cieszyńska J., Korendo M., Wczesna interwencja terapeutyczna, Kraków 2008.
5. Frohlich A., Stymulacja od podstaw, Warszawa 1998.
6. Fuente A., McPherson B., Central Auditory Processing Disorders – The Role of Audiologist, Rockville, Maryland 2007.
7. Harwas-Napierała B., Trempała J., Psychologia rozwoju człowieka, t. 2, Warszawa 2000.
8. Kurkowski Z.M., Audiogenne uwarunkowania zaburzeń komunikacji językowej, Lublin 2013.
9. Lindner G., Podstawy audiologii pedagogicznej, Warszawa 1976.
10. Lindsay P.H., Norman D.A., Procesy przetwarzania informacji u człowieka, Warszawa 1991.
11. Logopedia. Pytania i odpowiedzi, T. Gałkowski, G. Jastrzębowska (red.), Opole 2003.
12. Maas V.E., Uczenie się przez zmysły. Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej, Warszawa 1998.
13. Maurer A., Dźwięki mowy. Program kształtowania świadomości fonologicznej dla dzieci przedszkolnych i szkolnych, Kraków 2011.
14. Minczakiewicz E., Mowa, rozwój, zaburzenia, terapia, Kraków 1996.
15. Mitrinowicz-Modrzejewska A., Fizjologia i patologia głosu, słuchu i mowy, Warszawa 1963.
16. Mueller R.J., Słyszę, ale nie wszystko, Warszawa 1997.
17. Przyrowski Z., Terror zmysłów – zaburzenia integracji sensorycznej w zespole ADHD, „Biuletyn Informacyjny Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Dysleksji”, Warszawa 2004.
18. Spionek H., Zaburzenia rozwoju mowy uczniów a niepowodzenia szkolne, Warszawa 1981.
19. Styczek I., Badanie i kształtowanie słuchu fonematycznego, Warszawa 1982.
20. Wojnowski W., Zaburzenia ośrodkowego przetwarzania słuchowego w praktyce neurologopedycznej, [w:] Wprowadzenie do neurologopedii, A. Obrębowski (red.), Poznań 2012
Specjalne potrzeby edukacyjne
Podziel się