Kwiecień miesiącem autyzmu – oczami pedagoga specjalnego

Kwiecień uznawany jest za czas, w którym w sposób szczególny szerzy się wiedzę na temat autyzmu fot. damircudic / GettyImages

Kwiecień uznawany jest za czas, w którym w sposób szczególny szerzy się wiedzę na temat autyzmu. Ustanowiony 2 kwietnia przez ONZ Światowy Dzień Świadomości Autyzmu rozpoczyna czas kampanii, akcji społecznych, marszów na niebiesko, lekcji wychowawczych, konkursów na plakat itd. Działania ograniczone przez pandemię pewnie będą przybierały jeszcze inne formy.

Wielokrotnie organizowałam w swojej pracy i w środowisku różnorodne działania mające na celu oswoić autyzm, pokazać wyjątkowość osób ze spektrum autyzmu, dostarczyć rzetelnej wiedzy o tym, czym jest autyzm i co jako otoczenie możemy zrobić, by poprawić jakość życia osób nim dotkniętych.

Zastanawiam się, co na przestrzeni lat rzeczywiście się zmieniło w świadomości ludzi. Czy tylko kojarzą autyzm z kolorem niebieskim, puzzelkiem, żarówką, hasłami...? Na ile jesteśmy razem z tymi osobami, a na ile jeszcze „zieloni”? Cieszą mnie ciche godziny w sklepach, miejsca pracy dla absolwentów z diagnozą ASD, każdy przekazany 1% na ich wsparcie, kolejne przeprowadzone szkolenie umiejętności z dawką wiedzy, jak pracować z uczniem z ASD.

W tym roku moja refleksja o świadomości autyzmu w sposób szczególny skierowana jest w stronę multimedialnego programu SPEKTRUM AUTYZMU PRO Poziom 2 marki eduSensus, bo widzę w nim potencjał, który wypełni lukę w naszych szkołach i w podejściu do edukacji.

Jako nauczyciel pracujący w szkole specjalnej zastanawiam się, co tak naprawdę jest ważne dla naszego ucznia? Czy omawiane co roku zmiany zachodzące w przyrodzie, czy może radzenie sobie z utratą kogoś bliskiego? Czy utrwalanie do znudzenia zwrotów grzecznościowych, a może zwracanie się z prośbą o pomoc? Czy kolejna „wizyta na poczcie”, czy raczej przygotowanie się do wizyty lekarskiej? Dawno zapamiętane, „ale jeszcze na wszelki wypadek” utrwalane dane osobowe czy może ich ochrona i kryjąca się pod nimi osoba z mnóstwem nieodkrytych i niewyartykułowanych mocnych stron? Czy czasem nie skupiamy się za bardzo na redukcji zachowań niepożądanych naszych uczniów, a za mało czasu poświęcamy na to, by nauczyć ich, jak się bronić przed atakami rówieśników, jak mają rozpoznać, które zwroty są prowokacją, oszustwem, które działania otoczenia są nadużyciem i przekraczaniem granic?

Być może nie podejmujemy wielu ważnych tematów, bo brakuje nam kompetencji zawodowych lub narzędzi, które zawierają inspiracje lub wręcz gotowe instrukcje do pracy. Autorki programu, wieloletnie terapeutki w pracy z uczniami z ASD, dzieląc się z nami swoim doświadczeniem, opracowały prawie 200 ćwiczeń multimedialnych związanych z okresem adolescencji. To gotowa baza pomysłów do wdrażania w pracy edukacyjnej, wychowawczej i terapeutycznej. Tu znaleźć można gotowe rozwiązania, jak nauczyć m.in. trudnej sztuki radzenia sobie ze zmianą, rozstania z najbliższymi, okazywania sympatii, mówienia komplementów, zawierania znajomości, umawiania się na randki, oceny sytuacji, różnicy między żartem a dokuczaniem, uczciwości, szukania pomocy itp.

Pomimo obwarowań mnóstwem wytycznych, ograniczeń wynikających z wdrażania podstawy programowej, realizacji programów edukacyjnych – warto przez cały rok, nie tylko w kwietniu, pogłębiać wiedzę o autyzmie i widzieć celowość naszych działań. Przyglądając się krytycznie planowanej tematyce naszych zajęć, zrozumiemy, że to, co robimy, często nie wyposaża naszych uczniów w kompetencje niezbędne w dorosłym życiu.

Pozostawiam Państwa z myślą i przesłaniem, by świadomie pracować z uczniem ze spektrum autyzmu, by starać się – pomimo jego częstych trudności z werbalizowaniem potrzeb – rozpoznawać możliwości rozwojowe czy predyspozycje i pomóc je rozwijać jak najpełniej. Zmiany świadomości warto zacząć od siebie.

 

Monika Dąbkowska

nauczyciel terapeuta w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym im. Kawalerów Maltańskich w Bartoszycach
doradca metodyczny kształcenia specjalnego w Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli w Bartoszycach